સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે ન્યાયમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે ન્યાયિક પ્રણાલીમાં AI ને એવી રીતે અપનાવવું જોઈએ કે જે સંસ્થાને મજબૂત બનાવે, પરંતુ નિર્ણયો અને મુખ્ય કાર્યોમાં દખલ ન કરે. તેમણે કહ્યું કે AI મોટા ડેટા અને રેકોર્ડને હેન્ડલ કરવામાં, પેટર્ન ઓળખવામાં અને પ્રક્રિયાઓમાં વિલંબ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. CJI એ શનિવારે કર્ણાટકમાં ન્યાયિક એકેડેમી ખાતે આયોજિત કૃત્રિમ બુદ્ધિ – વિવાદ નિવારણ અને નિરાકરણ પર એક દિવસીય સેમિનારમાં આ નિવેદન આપ્યું હતું.
માનવ બુદ્ધિએ હંમેશા દિશા નક્કી કરવી જોઈએ – CJI
CJI સૂર્યકાન્તે વધુમાં કહ્યું કે AI ફક્ત એક સાધન અથવા માર્ગ તરીકે સેવા આપવી જોઈએ; દિશા હંમેશા માનવ બુદ્ધિ દ્વારા નક્કી થવી જોઈએ. નોંધનીય છે કે કર્ણાટક હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ વિભુ બાખરુએ પણ સેમિનારમાં AI ની વધતી ભૂમિકા પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે તે ફક્ત ન્યાયિક નિર્ણયોમાં સહાયક તરીકે સેવા આપવી જોઈએ અથવા ન્યાયાધીશોની ભૂમિકાને ઘટાડવી જોઈએ. ન્યાયાધીશ બાફારુએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે AI-આધારિત કેસની આગાહી અને ઓનલાઈન વિવાદનું નિરાકરણ ઝડપી અને વધુ ખર્ચ-અસરકારક હોઈ શકે છે, ત્યારે ન્યાયિક સ્વતંત્રતા, પારદર્શિતા અને કાયદાનું શાસન સર્વોપરી રહેવું જોઈએ.
બાર એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયાના પ્રમુખ પ્રશાંત કુમારે સમજાવ્યું કે AI એ કોર્ટના ચુકાદાઓનું સ્થાનિક ભાષાઓમાં ઝડપી ભાષાંતર સક્ષમ બનાવ્યું છે, જેના કારણે ગ્રામીણ વિસ્તારોના લોકો ન્યાય મેળવવામાં વધુ સરળતાથી સક્ષમ થયા છે અને વકીલોને ગ્રાહકો સાથે વાતચીત કરવામાં મદદ મળી છે. નોંધનીય છે કે આ સેમિનાર UIA ઈન્ડિયા ચેપ્ટર, બાર એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા અને નેશનલ લો સ્કૂલ ઓફ ઈન્ડિયા યુનિવર્સિટીના સહયોગથી આયોજિત કરવામાં આવ્યો હતો.
