ન્યાયતંત્ર પર કથિત વાંધાજનક ટિપ્પણીઓને કારણે વિવાદમાં ફસાયેલા NCERT ના ધોરણ 8 ના સામાજિક વિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકને આખરે નવા સુધારાઓ સાથે ફરીથી પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે. આ વખતે, ન્યાયતંત્ર પરના વિવાદાસ્પદ ભાગને સુધારવામાં આવ્યો છે, પરંતુ ઇતિહાસના પાનાઓમાં પણ ઘણા મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે.
સુધારેલા પુસ્તક, “એક્સપ્લોરિંગ સોસાયટી: ઇન્ડિયા એન્ડ બિયોન્ડ”, 1947ના ભાગલા અંગે કોંગ્રેસના વલણમાં ફેરફાર કરે છે, નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સંદર્ભોમાંથી “હિટલર” નામ દૂર કરે છે, અને વીર સાવરકરની “સ્વરાજ” ની માંગણીને અભ્યાસક્રમમાં ઉમેરે છે.
ભાગલા અને કોંગ્રેસ: “મજબૂરી” વાક્ય દૂર કરવામાં આવ્યું છે
પુસ્તકના ઇતિહાસ પ્રકરણ, “ભારતનો સ્વતંત્રતાનો લાંબો માર્ગ”, ભારતના ભાગલા અંગે મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે:
શું બદલાયું: નવા પુસ્તકમાં જણાવાયું છે કે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા પણ ભાગલાનો વ્યાપક વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો, અને શું સ્વીકાર એ એકમાત્ર રસ્તો હતો તે ચર્ચાનો વિષય છે.
શું દૂર કરવામાં આવ્યું: જૂના પુસ્તકમાંથી તે વાક્ય જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, “વિભાજન દરમિયાન, જ્યારે ઉપખંડમાં કોમી હત્યાકાંડ ફાટી નીકળ્યો હતો, ત્યારે કોંગ્રેસના નેતાઓ લાચાર/નિઃસહાય હતા,” તે સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં આવ્યું છે.
જૂનો સિદ્ધાંત: પાછી ખેંચી લેવામાં આવેલા પુસ્તકમાં અગાઉ જણાવાયું હતું કે અંગ્રેજોએ હિન્દુ અને મુસ્લિમ નેતાઓ વચ્ચેના મતભેદોનો લાભ લઈને ભારતના ભાગલા પાડવાનો નિર્ણય લીધો હતો, અને મહાત્મા ગાંધી અને મોટાભાગના કોંગ્રેસના નેતાઓએ તેનો વિરોધ કર્યો હોવા છતાં, તેમણે આખરે તેને એકમાત્ર માર્ગ તરીકે સ્વીકાર્યો.
૨. નેતાજીના સંદર્ભમાંથી હિટલર અને નાઝી વિચારધારા દૂર કરવામાં આવી
આઝાદ હિંદ ફોજની રચના અંગે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝના સંદર્ભો પણ બદલવામાં આવ્યા છે:
હવે શું લખ્યું છે: નવા પુસ્તકમાં ફક્ત એટલું જ કહેવામાં આવ્યું છે કે નેતાજીએ સેના ઉભી કરવા માટે બ્રિટિશ વિરોધી દળો પાસેથી ટેકો માંગ્યો હતો.
શું દૂર કરવામાં આવ્યું છે: જૂના પુસ્તકમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું હતું કે નેતાજીએ ‘હિટલર’ પાસેથી મદદ માંગી હતી અને હિટલરને ‘સરમુખત્યાર’ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કર્યા હતા જેના ‘જાતિવાદી નાઝી વિચારધારા અને વિસ્તરણવાદી ધ્યેયો’ બીજા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત તરફ દોરી ગયા હતા. હવે, હિટલર અને નાઝી વિચારધારાના આ બધા સંદર્ભો નવી આવૃત્તિમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે.
૩. વીર સાવરકર અને ‘સ્વરાજ‘ પર એન્ટ્રી
સુધારેલા અભ્યાસક્રમમાં સ્વતંત્રતા સેનાની વી.ડી. સાવરકરના યોગદાનનો સમાવેશ કરીને દેશના સ્વતંત્રતા ચળવળનો વ્યાપ વધાર્યો છે. પુસ્તકમાં હવે ઉલ્લેખ છે કે ‘સ્વરાજ’ માટેની આવી જ માંગ 1925માં વી.ડી. સાવરકરે પણ ઉઠાવી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ પર કાર્યવાહી
આ સમગ્ર વિવાદ આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં શરૂ થયો હતો જ્યારે આ ધોરણ 8 ના પાઠ્યપુસ્તકમાં ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર અને કેસોના બેકલોગ અંગે કેટલીક ટિપ્પણીઓ કરવામાં આવી હતી. આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો હતો, જેણે કડક વલણ અપનાવ્યું હતું અને તેના છાપકામ અને ડિજિટલ વિતરણ પર “સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ” લાદ્યો હતો. આ પછી, NCERT એ માફી માંગી હતી અને પુસ્તકોને બજાર અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પરથી પાછા ખેંચી લીધા હતા.
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશો પર, કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા રચાયેલી નિષ્ણાત સમિતિએ હવે પ્રકરણ 4, “સમાજમાં ન્યાયતંત્રની ભૂમિકા” ને સંપૂર્ણપણે ફરીથી લખી છે. નવા પ્રકરણમાં વિવાદાસ્પદ ભાગોને દૂર કરવામાં આવ્યા છે અને જાહેર હિતની અરજી (PIL), ટ્રિબ્યુનલ્સ અને વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ પર નવી માહિતી ઉમેરવામાં આવી છે.
ટીમમાંથી ત્રણ નામો દૂર કરવામાં આવ્યા છે: જ્યારે પુસ્તક તૈયાર કરનારી અગાઉની ટીમમાં 51 સભ્યો હતા, આ સુધારેલા સંસ્કરણમાં ફક્ત 48 સભ્યો છે. અગાઉ વિવાદમાં ફસાયેલા ત્રણ નિષ્ણાતો, જેમ કે મિશેલ ડેનિનો, સુપર્ણા દિવાકર અને આલોક પ્રસન્ના કુમાર, ના નામ આ નવી યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે.
