ધારાવીના  ચર્મકારો  રિડેવલપમેન્ટ થકી આશાનું કિરણ જોઈ રહ્યા છે

• ધારાવીના ચર્મકારો હવે સમાધાનકારી વાત કરી રહ્યાં છે; કહી રહ્યાં છે કે રિડેવલપમેન્ટ માટેનો કોઈ ઉકેલ આવે  તો સારું.
• લેધરના રિટેલ આઉટલેટ્સ માટે સર્વે પૂર્ણ થયો છે. ફક્ત ખાનગી માલિકીની જમીન પરની ફેક્ટરીઓ અને વર્કશોપ બાકી છે, કારણ કે જમીનમાલિકો ભાગ લેવા માટે અનિચ્છા ધરાવે છે.

મુંબઈ: ધારાવીમાં લેધર-ચામડાના વ્યવસાય માલિકો, ચર્મકારો જેઓ અગાઉ એશિયાની સૌથી મોટી ઝૂંપડપટ્ટીના  રિડેવલપમેન્ટનો સખત વિરોધ કરતા હતા, તેઓ હવે તેમના વલણને નરમ બનાવવા લાગ્યા છે. જેમ તેઓના  ચામડાના જૂતા અને હેન્ડબેગની નરમાશ માટે, તેઓ  જાણીતા છે, તેમનો પ્રતિકાર પણ સમય જતાં નરમ થઈ રહ્યો છે.

વિશ્વસનીય સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ધારાવીમાં લેધર ઉદ્યોગ સાથે સંબંધિત ટેનિંગ, વર્કશોપ/ફેક્ટરીઓ અને છૂટક વેચાણ જેવી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓમાં આશરે  5 થી 6 હજાર એકમો  છે. તેમાંથી લગભગ 80%નો સર્વે કરવામાં આવ્યો છે. “જ્યારે લેધર રિટેલ આઉટલેટ્સ માટે સર્વે પૂર્ણ થઈ ગયો છે, ત્યારે ખાનગી માલિકીની જમીન પરના થોડી ફેક્ટરીઓ અને વર્કશોપ બાકી છે, કારણ કે જમીનમાલિકો ભાગ લેવા માટે અનિચ્છા ધરાવે છે,” સૂત્રોએ જણાવ્યું. જોકે, સામાન્ય સૂર એક જ છે કે તેમની માંગણીઓ સરકાર દ્વારા સાંભળવામાં આવે અને સર્વેમાં ભાગ લેવા માટે વધુ તક આપવામાં આવે.

ધારાવીના  ચામડાના મોટા વ્યવસાયોની ચિંતા એ છે કે તેમનો ઉદ્યોગ ‘પ્રદૂષિત’ શ્રેણીમાં આવે છે કારણ કે તેમાં ટેનરીઓ સામેલ છે. પરંતુ કાલા કિલ્લા રોડ પર ‘ઇમેજ ડિઝાઇનર શૂઝ’ નામની દુકાન છેલ્લા 28 વર્ષથી કાર્યરત છે, તે સમાધાનકારી વલણ અપનાવે છે. ” રિડેવલપમેન્ટ ચોક્કસપણે થવું જોઈએ. કોઈ પણ સંજોગોમાં, ધારાવીમાં 95% ટેનરી બંધ થઈ ગઈ છે. હજુ પણ ચાલી રહેલી 5% ટેનરીમાંથી, મને ખાતરી છે કે કોઈ સૌહાર્દપૂર્ણ ઉકેલ હજુ પણ મળી શકે તેમ છે. અમારા ગોડાઉનમાં પણ કોઈ કેમિકલ કાર્ય થઈ રહ્યું નથી. અમારી વિનંતી છે કે, કૃપા કરીને અમારી સાથે વાત કરો, અમારી વાત સાંભળો,” તેમ અલીમે જણાવ્યું.

અલીમના સ્ટેન્ડથી થોડી દુકાનો દૂર છે ગુપ્તા લેધર બુટિક, જે રાજેશ ગુપ્તા અને તેમના પરિવાર દ્વારા 35 વર્ષ પહેલાં સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું. રાજેશનો ભાઈ સૂરજ તાજેતરમાં જ કૌટુંબિક વ્યવસાયમાં જોડાયેલા છે તેમણે કહ્યું છે કે રિડેવલપમેન્ટ “નવી તકો” લાવી શકે છે.

“બજારોમાં ધંધો ઘટે છે,” સૂરજએ શોક વ્યક્ત કરતાં કહ્યું. “પહેલાં, કામદારોના પગાર ચૂકવ્યા પછી, અમને મહિને લગભગ 30 હજાર રૂપિયાનો સ્પષ્ટ નફો થતો હતો. હવે બધા લોકો ઓનલાઈન વસ્તુઓ ખરીદી રહ્યા છે અને અમારે ગુજરાન ચલાવવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે.”

લિવ-વર્કનો પ્રસ્તાવ

ધારાવી રિડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટના માસ્ટર પ્લાન વિશે અલીમ અને સૂરજ બંને સકારાત્મક હતા, જે ‘ લિવ-વર્ક’ મોડેલ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે જ્યાં લોકો તેમના ઘરની નજીક પોતાનો વ્યવસાય કરી શકે છે. રાજ્યના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે પણ ખાતરી આપી છે કે દરેક કુશળ કારીગરને રિડેવલપમેન્ટ દ્વારા મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવામાં આવશે. “અમારા માટે તે બિઝનેસ અને આજીવિકા  છે. જો સરકાર આપણી સમસ્યાઓનો ઉકેલ શોધે, તો આપણે કેમ સહકાર ન આપીએ,” સૂરજ જણાવે છે.

ધારાવી રિડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટના સૌથી નોંધપાત્ર પાસાઓમાંનો એક એ છે કે તેમાં સમાવેશકતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે જે ખાતરી કરે છે કે દરેક રહેવાસીની નોંધ લેવાય અને કોઈ પણ પાછળ ન રહી જાય. આ દ્રષ્ટિકોણને પ્રતિબિંબિત કરતા, ડીઆરપી સીઇઓ, એસવીઆર  શ્રીનિવાસે જણાવ્યું હતું કે, ” ભૂતકાળના રિડેવલપમેન્ટ પ્રયાસોમાં ઘણીવાર અવગણવામાં આવતા ક્ષેત્રોના સ્થાને અમારું ધ્યાન સમાવિષ્ટ વિકાસ અને લાંબા ગાળાના ટકાઉપણું પર છે . પાંચ વર્ષ માટે SGST ભરપાઈ, આજીવિકા-મૈત્રીપૂર્ણ પહેલ અને રીટેલલક્ષી આયોજન પર વધુ  ભાર મૂકવા સાથે, અમે આર્થિક રીતે સધ્ધર ટાઉનશીપ બનાવી રહ્યા છીએ જે વધુ સારી વ્યવસાયિક તકો ઉભી કરે છે અને સ્થાનિક સાહસોને  વિકસવામાં મદદ કરે છે.”

પુનર્વિકાસનો વિરોધ નથી

કાલા કિલ્લા રોડ પર મોટી જગ્યા ધરાવતા જાઝ લેધર્સના દીપક કાલેએ કહ્યું કે “ધારાવીના પુનર્વિકાસનો કોઈ વિરોધ કરતું ન હોતું”. તેમના મતે, પુનર્વિકાસ થવો જોઈએ. “પરંતુ, આ માટે, ધારાવીના લોકોને વિશ્વાસમાં લેવા જોઈએ. આજ સુધી કોઈ અમારી સાથે વાતચીત કરવા માટે આવ્યું નથી,” તેમણે કહ્યું.

શું અહી મોલ્સ હશે?

લેધરના વ્યવસાય માલિકો માટે એક ચિંતા એ હતી કે, ભલે તેમને ધારાવીમાં જ જગ્યા આપવામાં આવે, શું તે જગ્યા મોલ્સમાં હશે? “જો સરકાર અથવા ડીઆરપી અમને આવા જવાબો આપી શકે, તો અમે ખૂબ આભારી રહીશું. અમે જોયું છે કે મુંબઈમાં ઘણા મોલ્સ સફળ નથી થયા,” તેમ કાલેએ કહ્યું.

કાલેના સાથી નરેન્દ્રએ કહ્યું કે ધારાવીમાં “સર્વસંમતિ” હતી કે પુનર્વિકાસ થવો જોઈએ. “ઓછામાંઓછી, પાછળના આંગણામાં 10 જેટલી ફેક્ટરીઓ કાર્યરત છે. હું અહીં લગભગ 20 ફેક્ટરીઓમાંથી સ્ત્રોત મેળવું છું. અમે ધારાવીમાં એક વિશાળ બજાર વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ, જે તેના અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ છે. કુશળ કારીગરો પર મુખ્યમંત્રીનું નિવેદન ખૂબ જ આવકારદાયક છે,” તેમણે કહ્યું.

નરેન્દ્રએ કહ્યું કે કોઈપણ વિકાસની કામગીરીની પ્રકૃતિ એવી હોય છે કે તે તમામને ખુશ કરી શકે નહીં. “અમે છેલ્લા 34 વર્ષથી આ વ્યવસાયમાં છીએ. અમારા વ્યવસાય ખાતર, અમે ગોઠવણો માટે ખુલ્લા છીએ. હું કહું છું, સરકારને અમારી સાથે બેસવા દો, અને અમે ઉકેલ શોધીશું,” તેમણે ઉમેર્યું.