ગુજરાતમાં સર્પદંશના ઉપચાર માટે રાજ્ય સરકાર રાજ્યમાં જ મળતા ઝેરી સાપોના વિષમાંથી વિસ્તાર-વિશિષ્ટ એન્ટી-સ્નેક વેનમ તૈયાર કરાવી રહી છે. ટૂંક સમયમાં તે ઉપલબ્ધ થવાની શક્યતા છે. તે સર્પદંશના ઉપચારમાં ‘સંજીવની’ સાબિત થશે.
રાજ્યના વલસાડ જિલ્લાના ધરમપુર ખાતે આવેલા સર્પ સંશોધન કેન્દ્ર (સ્નેક રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ-એસઆરઆઈ)એ ગુજરાતમાં મળતી સાપોની ચાર મુખ્ય ઝેરી પ્રજાતિઓ—ભારતીય નાગ (ઇન્ડિયન કોબ્રા), કોમન કરૈત, રસેલ્સ વાઇપર અને સૉ-સ્કેલ્ડ વાઇપર—નું લાયોફિલાઇઝ્ડ (ફ્રીઝ-ડ્રાઇડ એટલે કે સૂકા પાઉડર સ્વરૂપમાં) વિષ તેલંગાણામાં આવેલી લાઇસન્સપ્રાપ્ત એન્ટી-સ્નેક વેનમ બનાવતી કંપનીને સોંપ્યું છે. ત્યાં તૈયાર થયેલું એન્ટી-સ્નેક વેનમ ગુજરાતને મળ્યા બાદ રાજ્યમાં સાપદંશથી થતા મૃત્યુઓ ઘટાડવામાં મદદ મળશે. તેનાથી વર્ષ 2030 સુધીમાં સર્પદંશથી થતા મૃત્યુઓમાં 50 ટકા ઘટાડો કરવાનો ભારતનો રાષ્ટ્રીય લક્ષ્ય હાંસલ કરવામાં પણ સહાય મળશે.
પ્રદેશ વિશિષ્ટ એન્ટિ-સાપ ઝેર વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે: મોઢવાડિયા
વન અને પર્યાવરણ પ્રધાન અર્જુન મોઢવાડિયાએ જણાવ્યું હતું કે રાજ્યમાં સર્પ કરડવાથી થતા મૃત્યુને ઘટાડવા માટે, ગુજરાત સરકારે તેના પોતાના પ્રદેશ-વિશિષ્ટ એન્ટિ-સાપ ઝેર વિકસાવવાનું નક્કી કર્યું છે. વલસાડના ધરમપુરમાં સ્નેક રિસર્ચ સેન્ટર ખાતે WHO ની ગાઈડલાઈન હેઠળ કાઢવામાં આવેલા ઝેરમાંથી એન્ટી સ્નેક વેનોમ બનાવવામાં આવશે. આ માટે ગયા અઠવાડિયે ગુજરાત ફોરેસ્ટ્રી રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (GFRF) હેઠળ કાર્યરત સ્નેક રિસર્ચ સેન્ટરે આ ઝેર તેલંગાણાની કંપની મેસર્સ વિન્સ બાયોપ્રોડક્ટ્સ લિમિટેડને સોંપ્યું છે. જે સાપ વિરોધી ઝેર બનાવશે.
ગુજરાતને ટૂંક સમયમાં પ્રથમ બેચ મળશે
મોઢવાડિયાના જણાવ્યા મુજબ, ગુજરાત વન વિભાગે કંપનીને ઝેરના નમૂના સોંપ્યા છે: 33.37 ગ્રામ ઇન્ડિયન કોબ્રા ઝેર, 2.67 ગ્રામ કોમન ક્રેટ ઝેર, 30.82 ગ્રામ રસેલ વાઇપર ઝેર અને 1.71 ગ્રામ સો-સ્કેલ્ડ વાઇપર ઝેર. કંપનીએ ગુજરાત માટે પ્રદેશ-વિશિષ્ટ એન્ટિ-સ્નેક ઝેરનું ઉત્પાદન શરૂ કર્યું છે. રાજ્યને ટૂંક સમયમાં આ એન્ટિ-સ્નેક ઝેરનો પ્રથમ બેચ મળવાની અપેક્ષા છે. ગાંધીનગર સ્થિત ગુજરાત ઇકોલોજીકલ એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ (GEER) ફાઉન્ડેશનના ડિરેક્ટર એસ.કે. શ્રીવાસ્તવે સમગ્ર દેશમાં સામાન્ય વન્યજીવ હુમલાઓ અને સર્પદંશથી થતા મૃત્યુના આંકડા વચ્ચે નોંધપાત્ર તફાવત નોંધ્યો. સ્થાનિક સાપના ઝેરમાંથી મેળવેલ એન્ટિ-સ્નેક ઝેર સારવારને વધુ અસરકારક બનાવે છે.
સ્થાનિક સાપના ઝેર સામે અસરકારક સાપ વિરોધી ઝેર
સર્પ સંશોધન કેન્દ્રના ઉપપ્રમુખ અને સર્પદંશની સારવારના પ્રખ્યાત નિષ્ણાત ડૉ. ડી.સી. પટેલે જણાવ્યું હતું કે સર્પદંશની સારવારમાં પ્રાથમિક પડકાર એ છે કે સાપનું ઝેર પ્રદેશ પ્રમાણે બદલાય છે. પરિણામે, સંસ્થા પ્રદેશ-વિશિષ્ટ સાપ વિરોધી ઝેર વિકસાવવા માટે સમગ્ર ગુજરાતમાં જોવા મળતી ઝેરી સાપ પ્રજાતિઓમાંથી ઝેર એકત્રિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ કેન્દ્રમાં રાજ્યની મુખ્ય પ્રજાતિઓના 471 ઝેરી સાપ રહે છે. તમિલનાડુમાં ‘ઇરુલા સ્નેક કેચર્સ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ કો-ઓપરેટિવ સોસાયટી’ પછી – આ દેશની બીજી સંસ્થા છે જે ઝેર વિરોધી ઉત્પાદન માટે ઝેર કાઢે છે.
