મુંબઈ: દર વર્ષે વિશ્વ આરોગ્ય દિવસ પર, વિશ્વભરમાં ચર્ચાઓ નવી હોસ્પિટલો, આધુનિક સારવાર અને અદ્યતન તબીબી ટેકનોલોજી પર કેન્દ્રિત હોય છે. પરંતુ ધારાવીમાં, આરોગ્ય હજુ પણ મૂળભૂત જીવનશૈલી – લોકો શ્વાસ લે છે તે હવા, તેઓ જે પાણી પીવે છે તે , સ્વચ્છતા, ભીડ અને તેઓ જે જગ્યાઓમાં રહે છે તેના દ્વારા નક્કી થાય છે.
ધારાવીમાં આયુષ્ય 60 વર્ષથી ઓછું હોવાનું નોંધાયું છે, જે મુંબઈ અને દેશના સરેરાશ આયુષ્ય કરતા ઘણું ઓછું છે. કેટલાક અન્ય અત્યંત પ્રદૂષિત વિસ્તારોમાં, તે ઘણું ઓછું હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ આંકડા ગંભીર જાહેર આરોગ્ય ચિંતા તરફ નિર્દેશ કરે છે.
ધારાવીમાં કામ કરતા ડોક્ટરો કહે છે કે તેનું કારણ કોઈ એક ખાસ રોગ નથી, પરંતુ એકંદર વાતાવરણ છે જેમાં લોકો રહે છે.
“જ્યારે આપણે ઓછા સેવાવાળા વિસ્તારોમાં ઓછા આયુષ્ય પર નજર કરીએ છીએ, ત્યારે તે ભાગ્યે જ કોઈ એક રોગને કારણે હોય છે. તે નબળી હવાની ગુણવત્તા, અપૂરતી સ્વચ્છતા, અસુરક્ષિત પાણી અને ક્રોનિક તણાવની સંચિત અસર છે. સમય જતાં, આ પરિબળો જીવનને નોંધપાત્ર રીતે ટૂંકાવે છે,” ધારાવીના રેશમ નર્સિંગ હોમના ડિરેક્ટર ડૉ. ફુરકાન શેખે જણાવ્યું હતું.
ધારાવીમાં, ઘણા પરિવારો ખૂબ જ ભીડવાળા ઘરોમાં રહે છે જ્યાં વેન્ટિલેશન ઓછું હોય છે અને સ્વચ્છ પાણી અને સ્વચ્છતાની મર્યાદિત પહોંચ હોય છે. આ પરિસ્થિતિઓ ક્ષય રોગ, પાણીજન્ય રોગો, ફંગલ ચેપ અને શ્વસન રોગોના વારંવાર કિસ્સાઓ તરફ દોરી જાય છે. ડોક્ટરો કહે છે કે તેઓ ક્રોનિક શ્વસન સમસ્યાઓ, હાયપરટેન્શન અને ડાયાબિટીસથી પીડાતા દર્દીઓને પણ અપેક્ષા કરતા ઘણા નાના દર્દીઓ જોઈ રહ્યા છે.
“ધારાવીમાં, ચેપી રોગો ખૂબ જ સામાન્ય છે, જે લગભગ 5 માંથી 2 ઘરોમાં જોવા મળે છે. ફંગલ ચેપ, ટીબી અને પાણીજન્ય રોગો વ્યાપક છે. અમે નિયમિતપણે અપેક્ષા કરતા ઘણા નાના દર્દીઓને ક્રોનિક શ્વસન સમસ્યાઓ, હાયપરટેન્શન અને અનિયંત્રિત ડાયાબિટીસ સાથે રજૂ થતા જોઈએ છીએ. અહીં રહેવાની પરિસ્થિતિઓ આરોગ્યના બગાડને વેગ આપે છે,” ડૉ. શેખે ઉમેર્યું.
જાહેર આરોગ્ય નિષ્ણાતોએ વારંવાર નિર્દેશ કર્યો છે કે ધારાવી જેવા વિસ્તારોમાં, આરોગ્ય માળખાગત સુવિધાઓ અને રહેવાની પરિસ્થિતિઓ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે. ખરાબ ડ્રેનેજ, દૂષિત પાણી, સ્વચ્છતાનો અભાવ, પ્રદૂષણ અને ભારે ભીડ મળીને એવું વાતાવરણ બનાવે છે જ્યાં રોગ સરળતાથી ફેલાય છે અને પુનઃપ્રાપ્તિ ધીમી છે.
આ વિરોધાભાસ આશ્ચર્યજનક છે. ધારાવી હજારો નાના ઉદ્યોગો અને વ્યવસાયો દ્વારા મુંબઈના અર્થતંત્રમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપે છે, છતાં તે જ સમુદાય એવી પરિસ્થિતિઓમાં રહે છે જે આરોગ્યને અસર કરે છે અને આયુષ્ય ઘટાડે છે.
આ પડકારો વચ્ચે, ધારાવી સોશિયલ મિશન ખાસ કરીને મહિલાઓ અને બાળકો માટે આરોગ્ય સંભાળની પહોંચ સુધારવા પર કામ કરી રહ્યું છે. મેડિકલ કેમ્પ, આરોગ્ય તપાસ, આંખના કેમ્પ અને આયુષ્માન ભારત જેવી સરકારી આરોગ્ય યોજનાઓ માટે નોંધણી ઝુંબેશથી હજારો રહેવાસીઓને મૂળભૂત આરોગ્ય સંભાળ સેવાઓ અને સારવાર સહાય મેળવવામાં મદદ મળી છે. આ હસ્તક્ષેપો રહેવાસીઓમાં જાગૃતિ, વહેલા નિદાન અને આરોગ્ય સંભાળની પહોંચ સુધારવામાં મદદ કરી રહ્યા છે.
આરોગ્ય અને આયુષ્યમાં લાંબા ગાળાનો સુધારો ફક્ત તબીબી સારવાર પર જ નહીં પરંતુ સારા રહેઠાણ, સ્વચ્છતા, સ્વચ્છ પાણી, ખુલ્લી જગ્યાઓ અને સુધારેલી રહેવાની પરિસ્થિતિઓ પર પણ આધાર રાખે છે.
“સમય જતાં શ્વાસ લેવો મુશ્કેલ બન્યો છે. મારા પડોશીઓ પણ હંમેશા ઉધરસ કરે છે. અમે જેટલા પ્રદૂષણના સંપર્કમાં આવીએ છીએ, તેના કારણે સ્વસ્થ રહેવું ખૂબ મુશ્કેલ બની જાય છે.”
