ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ઇસરો) એ એક્સિઓમ મિશન 4 (એક્સ-4) માટે નવી પ્રક્ષેપણ તારીખ જાહેર કરી છે. આ મિશન ભારત, પોલેન્ડ અને હંગેરી માટે ઐતિહાસિક છે કારણ કે તે આ દેશોના પ્રથમ અવકાશયાત્રીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક (ISS) પર લઈ જશે. Axiom_Space, NASA અને SpaceX ના સહયોગથી, આગામી સંભવિત પ્રક્ષેપણ તારીખ તરીકે 22 જૂન 2025 ને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું છે.
એક્સિઓમ-૪ મિશન શું છે?
એક્સિઓમ મિશન ૪ એ એક્સિઓમ સ્પેસ, નાસા અને સ્પેસએક્સના સહયોગથી હાથ ધરવામાં આવેલું એક ખાનગી અવકાશ મિશન છે. આ મિશન સ્પેસએક્સના ફાલ્કન 9 રોકેટ અને ક્રૂ ડ્રેગન અવકાશયાન દ્વારા ચાર અવકાશયાત્રીઓને ISS પર લઈ જશે. આ મિશનમાં ભારતના પ્રથમ અવકાશયાત્રી શુભાંશુ શુક્લાનો સમાવેશ થાય છે, જે ISRO વતી પાઇલટની ભૂમિકા ભજવશે.
તેમની સાથે પોલેન્ડ અને હંગેરીના અવકાશયાત્રીઓ પણ હશે. આ મિશનનો સમયગાળો 14 દિવસનો રહેશે, જે દરમિયાન અવકાશયાત્રીઓ ISS પર રહીને વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો, સંશોધન અને જનજાગૃતિ પ્રવૃત્તિઓ કરશે. આ મિશન ભારતના માનવ અવકાશ ઉડાન કાર્યક્રમ, ગગનયાન માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે ISRO ને ભવિષ્યના મિશન માટે અનુભવ પ્રદાન કરશે.
લોન્ચિંગમાં વિલંબ કેમ થયો?
એક્સિઓમ-૪ મિશનનું લોન્ચિંગ અગાઉ ૨૯ મે, ૨૦૨૫ ના રોજ થવાનું હતું, પરંતુ અનેક ટેકનિકલ અને પર્યાવરણીય કારણોસર તેને ઘણી વખત મુલતવી રાખવું પડ્યું હતું. મુખ્ય કારણોમાં શામેલ છે…
ફાલ્કન 9 રોકેટમાં લીકેજ: સ્પેસએક્સના ફાલ્કન 9 રોકેટમાં પ્રવાહી ઓક્સિજન લીકેજની સમસ્યા હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું, જે હવે ઠીક કરવામાં આવ્યું છે. રોકેટનું વેટ ડ્રેસ રિહર્સલ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયું છે.
ક્રૂ ડ્રેગન અવકાશયાનની સમસ્યા: ક્રૂ ડ્રેગનના ઇલેક્ટ્રિકલ હાર્નેસમાં ખામીને કારણે લોન્ચિંગ મુલતવી રાખવું પડ્યું.
ISSના ઝ્વેઝડા મોડ્યુલમાં લીકેજ: રશિયન ઝ્વેઝડા મોડ્યુલમાં એર લીકેજની સમસ્યા હતી, જેને રશિયન અવકાશયાત્રીઓ દ્વારા ઠીક કરવામાં આવી હતી. હવે દબાણ સ્થિર છે, પરંતુ નાસા અને રોસ્કોસ્મોસ તેની વધુ તપાસ કરી રહ્યા છે.
હવામાન પરિસ્થિતિઓ: લોન્ચના માર્ગમાં ખરાબ હવામાનને કારણે પણ વિલંબ થયો.
ક્રૂ તૈયારી: અવકાશયાત્રીઓના સ્વાસ્થ્ય અને તાલીમની તપાસ પણ એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે. બધા અવકાશયાત્રીઓ ક્વોરેન્ટાઇનમાં છે. સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે.
ISRO, પોલેન્ડ અને હંગેરીની ટીમો આ બધી સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે એક્સિઓમ સ્પેસ, નાસા અને સ્પેસએક્સની સાથે મળીને કામ કરી રહી છે.
એક્સિઓમ સ્પેસ દ્વારા બધી તૈયારીઓનું મૂલ્યાંકન કર્યા પછી આગામી સંભવિત લોન્ચ તારીખ 22 જૂન, 2025 જાહેર કરવામાં આવી છે. આ તારીખ નીચેના પરિમાણો પર આધારિત છે…
- ફાલ્કન 9 અને ક્રૂ ડ્રેગનની સ્થિતિ: સ્પેસએક્સે રોકેટ અને અવકાશયાનમાં બધી સમસ્યાઓનું નિરાકરણ કર્યું છે.
- ઝવેઝદા મોડ્યુલનું સમારકામ: ISS ના રશિયન મોડ્યુલમાં લીકને ઠીક કર્યા પછી દબાણ સ્થિર છે.
- હવામાન સુસંગતતા: લોન્ચ કોરિડોરમાં હવામાન પરિસ્થિતિઓ હવે અનુકૂળ રહેવાની અપેક્ષા છે.
લોન્ચિંગ ફ્લોરિડાના નાસાના કેનેડી સ્પેસ સેન્ટર ખાતે લોન્ચ કોમ્પ્લેક્સ 39A થી થશે. લિફ્ટઓફ સમય ભારતીય સમય મુજબ બપોરે 2:23 વાગ્યે છે.
એક્સિઓમ-4 ક્રૂ
એક્સિઓમ-4 મિશનમાં ચાર અવકાશયાત્રીઓ છે…
પેગી વ્હિટસન (કમાન્ડર): નાસાના ભૂતપૂર્વ અવકાશયાત્રી અને એક્સિઓમ સ્પેસના માનવ અવકાશ ઉડાન નિર્દેશક. આ તેમનું બીજું ખાનગી અવકાશ મિશન હશે.
શુભશુ શુક્લા (પાયલટ): ઇસરો અવકાશયાત્રી અને ભારતીય વાયુસેનાના પાઇલટ. તેઓ ISS માં જનારા પ્રથમ ભારતીય અવકાશયાત્રી હશે.
સ્લાવોઝ ઉઝનાન્સ્કી-વિસ્નીવસ્કી (મિશન નિષ્ણાત): યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી (ESA) ના પોલિશ અવકાશયાત્રી. આ પોલેન્ડનું બીજું અવકાશ મિશન છે.
ટિબોર કાપુ (મિશન નિષ્ણાત): હંગેરીના HUNOR કાર્યક્રમ હેઠળ અવકાશયાત્રીની પસંદગી કરવામાં આવી. આ હંગેરીનું બીજું અવકાશ મિશન છે.
મિશનના ઉદ્દેશ્યો
એક્સિઓમ-4 મિશન દરમિયાન, અવકાશયાત્રીઓ અનેક વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો અને પ્રવૃત્તિઓ કરશે…
ISRO પ્રયોગો: શુભાંશુ શુક્લા સાત પ્રયોગો કરશે, જેમાં સૂક્ષ્મ ગુરુત્વાકર્ષણમાં સુક્ષ્મસજીવોનો અભ્યાસ, સ્નાયુઓનું પુનર્જીવન અને અવકાશમાં પાક વૃદ્ધિનો સમાવેશ થાય છે.
પોલેન્ડ અને હંગેરીના પ્રયોગો: આ દેશોના અવકાશયાત્રીઓ પોતાના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ પણ કરશે, જેમ કે સૂક્ષ્મ ગુરુત્વાકર્ષણમાં માનવ અવાજ અને જ્ઞાનાત્મક કાર્યોનું વિશ્લેષણ.
જનજાગૃતિ: હંગેરીનો SUMIMANT પ્રોજેક્ટ બાળકો અને યુવાનોમાં અવકાશ જાગૃતિ લાવશે.
એકંદરે, આ મિશનમાં 31 દેશોની 60 વૈજ્ઞાનિક પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે, જે તેને અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું Axiom મિશન બનાવે છે.
ભારત માટે મહત્વ
Axiom-4 મિશન ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમ માટે એક સીમાચિહ્નરૂપ છે. આ મિશન માત્ર ISRO ની તકનીકી ક્ષમતા જ નહીં પરંતુ ગગનયાન મિશન માટેની તૈયારીઓને પણ મજબૂત બનાવે છે. ગગનયાન ભારતનું પ્રથમ સ્વતંત્ર માનવ અવકાશ મિશન હશે, જે 2026 માં ત્રણ ભારતીય અવકાશયાત્રીઓને 400 કિમીની ભ્રમણકક્ષામાં લઈ જશે. શુભાંશુ શુક્લાનો ISS પરનો અનુભવ ભવિષ્યમાં ભારતીય અવકાશ મથક (ભારતીય અંતરિક્ષ મથક) બનાવવામાં ISRO ને મદદ કરશે. આ મિશન ભારતની આત્મનિર્ભરતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ પણ દર્શાવે છે.
