મુંબઈ: ધારાવીમાં ખૂબ જ પ્રચલિત રોગોમાં ક્ષય રોગ, મેલેરિયા, ડેન્ગ્યુ અને ગેસ્ટ્રો-પેટના રોગોનો સમાવેશ થાય છે તે સામાન્ય રીતે જાણીતું છે. પરંતુ દર ચોમાસામાં, જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર વચ્ચે, એક સાયલન્ટ કિલર ધારાવીની શેરીઓમાં એક મૌન જીવલેણ બીમારી ધીમેથી ઘૂસી આવે છે – અને એ છે લેપ્ટોસ્પિરોસિસ.
તે સાયલન્ટ કિલર લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ છે, જે એક બેક્ટેરિયાથી થતો ચેપ છે જે ચેપગ્રસ્ત પ્રાણીઓ, ખાસ કરીને ઉંદરોના પેશાબથી દૂષિત પાણી દ્વારા ફેલાય છે. ખાસ કરીને ચોમાસા દરમિયાન, યોગ્ય પગરખાં વિના, પાણી ભરાયેલા અથવા ગંદા રસ્તાઓ પર ચાલતા લોકો માટે તે સૌથી વધુ સંવેદનશીલ હોય છે, ખાસ કરીને જો તેમના પગમાં એક નાનો ધા અથવા ઈજા થઇ હોય.
ધારાવીમાં પ્રેક્ટિસ કરતા ડોકટરો કહે છે કે જુલાઈ અને સપ્ટેમ્બર દરમિયાન જ્યારે વરસાદ તેની ટોચ પર હોય છે ત્યારે દર મહિને ઓછામાં ઓછા 20 થી 30 લેપ્ટોના કેસ નોંધાય છે, જે તમામ વય જૂથોના લોકોને લક્ષ્ય બનાવે છે, પરંતુ બાળકો અને વૃદ્ધો માટે તે સૌથી વધુ સંવેદનશીલ હોય છે.
આંકડાકીય માહિતી શું કહે છે
મહારાષ્ટ્રના આર્થિક સર્વેક્ષણ 2024-25 ના ડેટા અનુસાર, મહારાષ્ટ્રમાં લેપ્ટોસ્પાયરોસિસથી મૃત્યુ પામનારાઓમાં આશ્ચર્યજનક રીતે 225% નો વધારો જોવા મળ્યો હતો, જેમાં મુંબઈ તેનું કેન્દ્ર હતું. 2024 માં રાજ્યમાં લેપ્ટોથી 26 લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા, જે 2023 માં આઠ હતા, અને એકલા મુંબઈમાં ઓક્ટોબર 2024 સુધીમાં આમાંથી 18 મૃત્યુ નોંધાયા હતા, જેમાં 953 કેસ હતા, જેમાં મોટાભાગના ધારાવી, કુર્લા અને ગોવંડીના હતા. વર્ષ 2018 માં, ધારાવીના 17 વર્ષના છોકરાનું સાયન હોસ્પિટલમાં લેપ્ટોથી મૃત્યુ થયું હતું.
અસહાય ધારાવી
ધારાવી પોલીસ સ્ટેશન પાછળ હુસૈની મસ્જિદ પાસે એક ગલીમાં રહેતી અમીના બાનુ શેખ, તેની ઝૂંપડીની બહાર એક ગલી તરફ ઈશારો કરતી હતી જ્યાં બે ઉંદરો ખાડામાંથી અંદર અને બહાર આવતા હતા. “મારા બાળકો આખો દિવસ અહીં રમે છે. તેમની પાસે સ્કૂલે જવા માટે એક-એક જોડી ચંપલ હોય છે, નહીં તો તેઓ ખુલ્લા પગે ફરતા હોય છે. મારી 11 વર્ષની દીકરીને ગયા વર્ષે લેપ્ટો થયો હતો અને મને ચિંતા છે કે આ વર્ષે પણ આવું જ થશે,” તેમ તેણીએ કહ્યું.
ધારાવીના બ્લોક નંબર 5 ના રહેવાસી અનીસ, થોડા અઁતરે દૂર ખુલ્લામાં વેચાતા માંસ તરફ ધ્યાન દોરે છે, જેના ઉપર બે બિલાડીઓ ભૂખથી નજર રાખી રહી છે. “ધારાવીની સ્થિતિ એવી છે કે આ ગલીઓ લેપ્ટો, મેલેરિયા, ચિકનગુનિયા, ડેન્ગ્યુ ને ખુલ્લું આમંત્રણ આપે છે. ધારાવીના બાળકો બીમાર પડે છે, તેમને સાયન હોસ્પિટલમાં મોકલવામાં આવે છે, જ્યાં તેઓ મૃત્યુ પામે છે,” તેમ કહેતાં અનિસની આંખમાં ગુસ્સો વર્તાઇ રહ્યો હતો.
૧૯૮૫ થી ધારાવીમાં પ્રેક્ટિસ કરી રહેલા ડૉ. અનિલ પચનેકરે જણાવ્યું હતું કે ધારાવીમાં લેપ્ટોની સમસ્યા વધુ વકરે છે કારણ કે અહીં ” પાણીની અયોગ્ય વ્યવસ્થા અને ગટરલાઇન” છે. ઈન્ડિયન મેડિકલ એસોસિએશનના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ ડૉ. પચનેકરે કહ્યું, “માત્ર લેપ્ટો જ નહીં, મેલેરિયા અને ડેન્ગ્યુ પણ છે કારણ કે વરસાદ શરૂ થતાં જ અહીં બધે પાણી ભરાઈ જાય છે. તેવી જ રીતે, રસ્તાઓ પર પાણી જમા થઈ જાય છે, ગટર યોગ્ય રીતે કામ કરતી નથી, અને જો ઉંદરો , બિલાડીઓ અથવા અન્ય પ્રાણીઓ ત્યાં પેશાબ કરે છે, તો તે પેશાબમાં, લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ જેવા બેક્ટેરિયા હોઈ શકે છે. જો કોઈ રહેવાસીના પગમાં ઘા-ઇજા હોય અને તે ત્યાં પ્રેવેશે તો બેક્ટેરિયા શરીરમાં પ્રવેશે છે અને લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ ચેપનું કારણ બને છે,” તેમ તેમણે કહ્યું.
90 ફૂટ રોડ પર ક્લિનિક ચલાવતા ડૉ. અમજદ બેગે કહ્યું કે “ધારાવીમાં ચોમાસાને લગતી બીમારીઓની દુઃખદ વાર્તા દર-વર્ષે પુનરાવર્તિત થાય છે.” ડૉ. બેગે કહ્યું, “અહીંની પરિસ્થિતિ એવી છે કે લોકો બીમારીઓથી બચી શકતા નથી. અહીં બાળકો આ ગંદી શેરીઓમાં રમે છે કારણ કે તેમની પાસે રમવા માટે બીજે ક્યાંય જગ્યા નથી. લોકોને પાણી ભરાયેલી ગલીઓમાંથી કામ પર જવાની ફરજ પડે છે. બધા જ જૂતા પહેરતા નથી. નહી વર્ષો પછી પણ કંઈ બદલાયું નથી.” સ્થાનિક ધારાવીકર માટે આવા લેપ્ટોસ્પાયરોસીસથી બચવા હવે રિડેવલપમેન્ટ જ એક ઉપાય બચ્યો છે.
