12 Jyotirlingas: ભારતમાં કુલ 12 જ્યોતિર્લિંગ છે, અને શ્રાવણ મહિનામાં તેમના દર્શન કરવા ખાસ કરીને પવિત્ર માનવામાં આવે છે. આ પૈકી સોમનાથ જ્યોતિર્લિંગ, રામેશ્વરમ, મહાકાલેશ્વર અને કાશી વિશ્વનાથ જ્યોતિર્લિંગના દર્શનનું વિશેષ મહત્વ છે. ઉપરોક્ત ચાર પૈકી મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ સૌથી વિશેષ માનવામાં આવે છે. આ જ્યોતિર્લિંગ મધ્યપ્રદેશના ઉજ્જૈનમાં ક્ષિપ્રા નદીના કિનારે આવેલું છે. તેને મહાકાલ કહેવામાં આવે છે.
શ્રી મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ સૌથી ખાસ કેમ છે?
- પ્રાચીન સમયમાં, વિશ્વ સમય, એટલે કે પ્રમાણભૂત સમય, અહીંથી નક્કી થતો હતો.
- તેને મહાકાલ પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે તેના ભક્તોને અકાળ મૃત્યુથી બચાવે છે.
- મહાકાલેશ્વર એકમાત્ર જ્યોતિર્લિંગ છે જે સ્વયં પ્રગટ અને દક્ષિણમુખી છે.
- આ એકમાત્ર જ્યોતિર્લિંગ છે જ્યાં ભગવાન શિવની ભસ્મ આરતી કરવામાં આવે છે.
- અહીં સાડા ત્રણ કાલ છે – મહાકાલ, કાલ ભૈરવ, ગધકાલિકા અને અર્ધ કાલ ભૈરવ.
- વરાહ પુરાણમાં, ઉજ્જૈનને નાભિ દેશ કહેવામાં આવ્યું છે અને મહાકાલેશ્વરને પ્રમુખ દેવતા કહેવામાં આવ્યા છે.
आकाशे तारकम लिंगम, पाताले हाटकेश्वरम
मृत्युलोके महाकालं, त्रियलिंगम नमोस्तुते
અર્થ: ભગવાન શિવ આકાશમાં તારક, પાતાળમાં હાટકેશ્વર અને નશ્વર લોકમાં મહાકાલના રૂપમાં રહે છે, અમે તેમને નમન કરીએ છીએ. એટલે કે આકાશમાં તારક શિવલિંગ, પાતાળમાં હાટકેશ્વર અને પૃથ્વી પર મહાકાલ એ જ શિવલિંગ છે. આ ત્રણેયને વંદન.
વર્તમાન મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ 3 વિભાગોમાં વહેંચાયેલું છે. નીચેના ભાગમાં મહાકાલેશ્વર મંદિર, મધ્ય ભાગમાં ઓમકારેશ્વર અને ઉપરના ભાગમાં શ્રી નાગચંદ્રેશ્વર મંદિર આવેલું છે. નાગચંદ્રેશ્વર શિવલિંગના દર્શન વર્ષમાં માત્ર એક જ વાર નાગપંચમીના દિવસે કરવાની છૂટ છે. મંદિર સંકુલમાં એક પ્રાચીન તળાવ છે. ઉજ્જૈનમાં ફક્ત એક જ રાજા છે અને તે મહાકાલ બાબા છે. વિક્રમાદિત્યના શાસનકાળથી, કોઈ પણ રાજા અહીં રાત્રે રહી શકતો નથી. જેણે પણ આવું કરવાની હિંમત કરી, તે મુશ્કેલીઓથી ઘેરાઈ ગયો અને મૃત્યુ પામ્યો. પૌરાણિક કથાઓ અને સિંહાસન બત્તીસીની વાર્તા અનુસાર, રાજા ભોજના સમયથી કોઈ રાજા અહીં રોકાયો નથી.
