એર ઈન્ડિયાના વિમાન દુર્ઘટના બાદ અત્યાર સુધીમાં લગભગ 260 મૃતદેહો પરિવારજનોને સોંપવામાં આવ્યા હતા. અકસ્માત સ્થળ હજુ પણ બહારના લોકો માટે બંધ છે. હોસ્ટેલ મેસ, જ્યાં પ્લેન અથડાયું હતું, તે હવે સોપાનમ 8, બોયઝ હોસ્ટેલમાં શિફ્ટ થઈ ગયું છે. દુર્ઘટનાના એક મહિના પછી, જૂનો સ્ટાફ ડોકટરો માટે ભોજન રાંધવાનું કામ પાછું શરૂ કરી દીધું છે. પરંતુ, વસ્તુઓ પહેલા જેવી નથી.
નાની છોકરી આધ્યા હવે પહેલાની જેમ રમતી નથી. સરલા ઠાકોર હવે ક્યારેય પાછા નહીં ફરે. આધ્યાની માતા, લલિતા ઠાકોર પોતાને તે જગ્યાએ પાછી લઈ જઈ શકતી નથી જ્યાંથી તેની દીકરી અને સાસુ છીનવાઈ ગયા હતા. જે પરિવાર ટિફિન સપ્લાય કરીને ગુજરાન ચલાવતો હતો તે હવે બદલાયેલી દુનિયા જોઈ રહ્યો છે.
પતિએ રીક્ષા ચલાવવાનું શરૂ કર્યું
અમદાવાદમાં પ્રેમ દરવાજા પાસે અહેમદ-ની-ચાલીની સાંકડી ગલીઓમાં, લલિતા તેની પુત્રી અને સાસુના ફોટોગ્રાફ્સ જોતી હોય છે. તેની સાસુ તેના માટે મિત્ર જેવી હતી. તેના પતિ રવિ ઠાકોરે ફરીથી રિક્ષા ચલાવવાનું શરૂ કર્યું છે. સિવિલ હોસ્પિટલ અને મેડિકલ કોલેજ, જે એક સમયે તેમના જીવનનું કેન્દ્ર હતું, તે હવે એવી જગ્યા નથી કે જ્યાં તે પાછા ફરવા માંગે છે.
તે જગ્યા જોઈને પરિવાર ધ્રૂજી ઉઠે છે
નવી હોસ્ટેલના મેસ કિચનમાં લલિતાના જૂના મિત્રો કામ કરે છે. રાગિણીબેન, જે તે દિવસે લલિતા સાથે હતા, પોતાનો મોબાઈલ ફોન કાઢે છે અને આધ્યાનો ફોટો બતાવે છે. “તે અહીં રમતી હતી. જ્યાં તેણે પોતાનો દેવદૂત ગુમાવ્યો હતો ત્યાં માતા કેવી રીતે પાછી આવી શકે? ચાલમાં પાછા…” તે આંસુભરી આંખો સાથે કહે છે. રવિ પણ એવું જ કહે છે. ‘અમારો આખો પરિવાર ત્યાં કામ કરતો હતો. મારી માતા અને પત્ની ભોજન રાંધતા હતા, જ્યારે મારા પિતા અને હું ભોજન પહોંચાડતા હતા. હવે ત્યાં કોઈ પાછું જઈ શકશે નહીં,’ તે કહે છે. રવિ હવે ઓટો રિક્ષા ચલાવે છે, જ્યારે તેના પિતા લોડિંગ વાનમાં દૈનિક મજૂર તરીકે કામ કરે છે.
માતાની નજર સામે પુત્ર સળગી ગયો
અકસ્માત સ્થળથી થોડાક સો મીટર દૂર, ફર્નિચર વગરના બે રૂમના નાના ફ્લેટમાં, સુરેશ પટણી દીવો પ્રગટાવે છે અને અગરબત્તીઓ સળગાવે છે. તેની સામે તેના સૌથી નાના પુત્ર આકાશ પટણીનો ફોટો છે. કિશોર આકાશ તેની માતા માટે ચાની દુકાન પર બપોરનું ભોજન લઈ ગયો હતો. સીતાબેન, તેમની માતા, રસ્તાની બીજી બાજુના એક ઝાડ નીચે બપોરનું ભોજન કરી રહ્યા હતા ત્યારે વિમાનની સળગતી તૂટેલી પાંખ આકાશમાંથી પસાર થઈ રહેલા લોકો પર પડી હતી. સીતા તેના પુત્રને બચાવવા માટે દોડી ગઈ, પરંતુ પસાર થતી એક કારે તેને થોડીક સેકન્ડ માટે રોકી દીધી. તે દાઝી ગઈ, આકાશનું મૃત્યુ થયું. માતા તેના પુત્રને બચાવવા માટે આગમાં દોડી રહી હોવાના વીડિયોએ ઘણા લોકોને હચમચાવી દીધા હતા.
સીતા હજુ પણ ICU માં છે
સીતા હજુ પણ સિવિલ હોસ્પિટલના ICU માં દાઝી ગયેલી ઇજાઓમાંથી સ્વસ્થ થઈ રહી છે. તે તેના સૌથી નાના પુત્રના મૃત્યુથી અજાણ છે. આકાશની મોટી બહેન નીલમ પટણી કહે છે, ‘મમ્મી ઈચ્છતા હતા કે આકાશ ભણે અને પોલીસ બને.’ પાંચ ભાઈ-બહેનોમાં આકાશ સૌથી નાનો હતો. જ્યારે તેમના પિતા સુરેશ પટણી અંદર જાય છે ત્યારે મોટી બહેન ઉર્મિલા આંસુ છુપાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. રક્ષાબંધનને હવે માત્ર એક મહિનો જ બાકી છે. સુરેશ કહે છે, ‘પરિવાર ચાની દુકાનથી ચાલતું હતું અને સીતા ચલાવતી હતી.’
કોઈ રાહત ન મળી, પરિવાર દેવાદાર બન્યો
સુરેશ અને તેનો મોટો પુત્ર હવે ઓટો રિક્ષા ચલાવે છે. ₹1.5 લાખથી વધુનું દેવું પહેલેથી જ છે. પટણીએ કહ્યું કે એર ઈન્ડિયાના લોકોએ કહ્યું કે તેઓ અમને ₹25 લાખની વચગાળાની રાહત આપશે અને અમને દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા કહ્યું. તેઓએ તે કર્યું છે અને પૈસાની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
મારી પુત્રીના લંડન જવા સાથે મારા બધા સપના સમાપ્ત થઈ ગયા
હિંમતનગરમાં આંશિક રીતે અશક્ત સુરેશ ખટીક પોતાનું જીવન ફરી શરૂ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. તેમની હોનહાર પુત્રી પાયલ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે લંડન જઈ રહી હતી. સુરેશ, એક ઓટો ડ્રાઈવર, તેના સપના પૂરા કરવા માટે લોન લીધી હતી, જે હવે રાખમાં ફેરવાઈ ગઈ છે. સુરેશે કહ્યું, ‘પાયલ ઇચ્છતી હતી કે તેનો નાનો ભાઈ કોમ્પ્યુટર એન્જિનિયર બને.’ એર ઈન્ડિયાએ ₹25 લાખની વચગાળાની રાહત માટે જરૂરી દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા તેમનો સંપર્ક કર્યો છે.
માતાપિતા પછી અનાથ થયેલા બાળકો
નિકોલમાં, કૃપા ચાવડા (18) વચગાળાનું વળતર મેળવવા બેંક ખાતું ખોલવાની તૈયારી કરી રહી છે. વિમાન દુર્ઘટના બાદ તેની માતા ચેતના ચાવલાનું કપાયેલું માથું રસ્તા પર પડેલું હતું. જ્યારે અકસ્માત થયો ત્યારે તેમના પિતા રણવીર સિંહ ચાવડા તેમની પત્નીને આધાર KYC માટે આ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા, જ્યારે તેમના 10 વર્ષના પુત્ર મનદીપને ઘરે એકલા છોડીને ગયા હતા. કોઈ પાછું આવ્યું નહિ. કૃપા, પોતે એક વિદ્યાર્થી છે, કહે છે કે જ્યારે પણ તે તેમના ફોટા જુએ છે ત્યારે મનદીપ હજી પણ રડે છે.
એર ઈન્ડિયાએ વચગાળાના વળતરની જાહેરાત કરી છે, પરંતુ રવિ, સુરેશ અને કૃપા જેવા લોકો મર્યાદિત શિક્ષણ અને સિસ્ટમ વિશેના જ્ઞાનના અભાવને કારણે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. સુરેશ ખટીક કહે છે, ‘હું ભાગ્યે જ ગુજરાતી વાંચી શકું છું, ઈમેલ મોકલવા માટે મારે બીજાની મદદ લેવી પડે છે. તેથી, મેં મારા ભાઈને મને મદદ કરવા કહ્યું. સુરેશ પટણી અને રવિ ઠાકોરના નિસાસામાં તેમની લાચારી ગુંજતી રહે છે.’
એર ઇન્ડિયાનું નિવેદન
એર ઈન્ડિયાના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્રીય હેલ્પડેસ્ક 15 જૂનથી સક્રિય છે, જે પરિવારોને ₹25 લાખ સુધીના વચગાળાના વળતર માટેના દાવાની પ્રક્રિયા કરવામાં મદદ કરે છે. વચગાળાનું વળતર 20 જૂન, 2025થી બહાર પાડવામાં આવી રહ્યું છે. 10 જુલાઈ, 2025 સુધીમાં, એર ઇન્ડિયાએ 92 પરિવારોને વચગાળાનું વળતર ચૂકવ્યું છે. 66 અન્ય વ્યક્તિઓ સાથે સંબંધિત દસ્તાવેજો પણ ચકાસવામાં આવ્યા છે, અને વચગાળાનું વળતર ધીમે ધીમે બહાર પાડવામાં આવી રહ્યું છે. આ વચગાળાનું વળતર ટાટા સન્સ દ્વારા પહેલાથી જ જાહેર કરાયેલા ₹1 કરોડના સમર્થન ઉપરાંત છે.
