નાણાકીય વર્ષ 2024-25 દરમિયાન બેંકિંગ સિસ્ટમમાં શોધાયેલ 500 રૂપિયાની નકલી નોટો (નોટબંધી કરાયેલ નોટો સિવાય) ની સંખ્યામાં પાછલા નાણાકીય વર્ષની સરખામણીમાં 37.35 ટકાનો વધારો થયો છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના ડેટા અનુસાર, 2023-24માં 500 રૂપિયાની 85,711 નકલી નોટો મળી આવી હતી, પરંતુ પાછલા નાણાકીય વર્ષમાં આ સંખ્યા વધીને 1,17,722 થઈ ગઈ. રિઝર્વ બેંકના વાર્ષિક અહેવાલ મુજબ, આ 2019-20 પછીનો સૌથી વધુ આંકડો છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નકલી નોટોની સંખ્યામાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. ગયા નાણાકીય વર્ષમાં કુલ 2,17,396 નકલી નોટો પકડાઈ હતી, જ્યારે 2023-24માં 2,22,638 નકલી નોટો પકડાઈ હતી.
200 રૂપિયાના મૂલ્યની નકલી નોટોની સંખ્યા 13.9 ટકા વધીને 32,600 થઈ હોવા છતાં, 100 રૂપિયાની માત્ર 51,060 નકલી નોટો જ પકડાઈ હતી, જે 2023-24 કરતા 23 ટકા ઓછી છે.
નાણાકીય વર્ષમાં 2,000 રૂપિયાની 3,508 નકલી નોટો પકડાઈ હતી, જ્યારે 2023-24માં આવી 26,035 નોટો પકડાઈ હતી. તે વર્ષે 2,000 રૂપિયાની નોટો બંધ કરવામાં આવી ત્યારથી નકલી નોટોનું પ્રમાણ વધ્યું હતું.
રિઝર્વ બેંકે 19 મે, 2023 ના રોજ 2000 રૂપિયાની નોટને બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. તે દિવસે આ નોટોનું કુલ મૂલ્ય 3.56 લાખ કરોડ રૂપિયા હતું, જે 30 એપ્રિલ, 2025 ના રોજ ઘટીને 6,266 કરોડ રૂપિયા થઈ ગયું. રિઝર્વ બેંકે પ્રેસ રિલીઝમાં જણાવ્યું છે કે 19 મે, 2023 ના રોજ, ચલણમાં રહેલી 2000 રૂપિયાની નોટોમાંથી 98.24 ટકા પરત આવી ગઈ છે.
નવેમ્બર 2024 માં લોકસભા સત્રમાં નાણાં રાજ્યમંત્રી પંકજ ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે 2023-24 માં પકડાયેલી નવી મહાત્મા ગાંધી શ્રેણીની 500 રૂપિયાની નકલી નોટોની સંખ્યા વધીને 85,711 થઈ ગઈ, જે 2018-19 માં માત્ર 21,865 હતી. તે નાણાકીય વર્ષમાં, 2,000 રૂપિયાની 26,035 નકલી નોટો પકડાઈ હતી, જ્યારે 2018-19માં આવી માત્ર 21,847 નોટો પકડાઈ હતી.
