ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન ભારતના ત્રણ શસ્ત્રોએ પાકિસ્તાનને ઘૂંટણિયે પાડી દીધું. આ ત્રણ શસ્ત્રો S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઇલ અને આકાશ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ છે. જેમાંથી S-400 ભારતે રશિયા પાસેથી ખરીદ્યું છે, બ્રહ્મોસનું ઉત્પાદન ભારતે રશિયાના સહયોગથી ભારતમાં કર્યું છે, જેમાં ભારતનો હિસ્સો 51 ટકાથી વધુ છે અને આકાશ સંરક્ષણ પ્રણાલી સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી છે.
2018 માં, ભારતે રશિયા સાથે S-400 વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલીના 5 યુનિટ માટે 35 હજાર કરોડ રૂપિયા એટલે કે 5.4 અબજ ડોલરનો કરાર કર્યો હતો. પરંતુ યુક્રેન યુદ્ધમાં ફસાયેલા હોવાને કારણે, રશિયા ફક્ત 3 યુનિટ જ પહોંચાડી શક્યું છે. S-400 સંરક્ષણ પ્રણાલીના 2 યુનિટની ડિલિવરી હજુ બાકી છે અને રશિયા વારંવાર સમયમર્યાદા ચૂકી રહ્યું છે.
આ બધા વચ્ચે, રશિયન મીડિયામાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલ ટૂંક સમયમાં મોસ્કોની મુલાકાતે જઈ રહ્યા છે, જેમાં S-400 ના બાકીના બે યુનિટની વહેલી ડિલિવરી માટે રશિયન સરકાર પર દબાણ લાવવા ઉપરાંત, અન્ય ઘણા સંરક્ષણ સોદાઓ પર ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. અજિત ડોભાલની મુલાકાત પહેલા, ભારતીય સાંસદો મોસ્કોની મુલાકાત લેવાના છે. જ્યારે ભારત અને રશિયાના સંયુક્ત સાહસ દ્વારા બનાવવામાં આવેલી બ્રહ્મોસ ક્રુઝ મિસાઇલ અંગે પણ બંને દેશો વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ વાતચીત થવા જઈ રહી છે.
સંરક્ષણ ક્ષેત્ર અંગે રશિયા અને ભારત વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ વાટાઘાટો યુક્રેન યુદ્ધમાં ફસાયેલા અને પશ્ચિમી પ્રતિબંધોનો સામનો કરવા છતાં, રશિયા હજુ પણ P-5 દેશોનો ભાગ અને એક મહત્વપૂર્ણ યુરેશિયન શક્તિ છે. આ ઉપરાંત, રશિયા અને ભારત વચ્ચેની ભાગીદારીએ ઘણી યુરેશિયન શક્તિઓને પણ સંતુલિત કરી છે. ET એ સૂત્રોને ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે, “મોસ્કો દાયકાઓથી ભારતના સૌથી નજીકના આતંકવાદ વિરોધી ભાગીદારોમાંનો એક રહ્યો છે.
NSA 27 થી 29 મે દરમિયાન મોસ્કોમાં યોજાનારી સુરક્ષા મુદ્દાઓ માટે ઉચ્ચ પ્રતિનિધિઓની 13મી આંતરરાષ્ટ્રીય બેઠકમાં હાજરી આપે તેવી અપેક્ષા છે. આ બેઠકની અધ્યક્ષતા રશિયન સુરક્ષા પરિષદના સચિવ સેરગેઈ શોઇગુ કરશે. બેઠક દરમિયાન, તેઓ શોઇગુ સહિત તેમના વિવિધ સમકક્ષો સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠકો પણ કરશે.” પાકિસ્તાન સાથેના 4 દિવસના યુદ્ધમાં S-400 વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલીએ તેની ઉપયોગીતા સાબિત કરી છે. જ્યારે રશિયાએ તેની આગામી પેઢીની S-500 સંરક્ષણ પ્રણાલી બનાવી લીધી છે અને તે આ હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી ભારતને વેચવા માંગે છે, જે પૃથ્વીની નીચેની ભ્રમણકક્ષામાં પ્રહાર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
રશિયાએ ભારતને ઘણી વખત S-500 ઓફર કરી છે, તેથી પ્રશ્નો ઉભા થાય છે કે શું ભારત ચીન અને પાકિસ્તાનના સંયુક્ત ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને S-500 પર વાટાઘાટો શરૂ કરશે? આ ઉપરાંત, રશિયાએ ભારતને SU-57 સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ પણ ઓફર કર્યું છે અને અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ચીન આ વર્ષે ઓગસ્ટ સુધીમાં J-35A પાંચમી પેઢીના ફાઇટર એરક્રાફ્ટ પહોંચાડી શકે છે, તો શું ભારત SU-57 પર રશિયા સાથે વાત કરશે? ભારત તરફથી કોઈ સત્તાવાર સંકેતો નથી, પરંતુ એવું માનવામાં આવે છે કે ઓપરેશન સિંદૂરમાં ચીને પાકિસ્તાનને જે રીતે મદદ કરી છે તે જોયા પછી, ભારત તેના સંરક્ષણ ક્ષેત્ર અંગે ઘણા ક્રાંતિકારી નિર્ણયો લઈ શકે છે.
