ભારતમાં પોલિમર એટલે કે પ્લાસ્ટિકની નોટો ચલણમાં લાવવાની તૈયારી શરૂ થઈ ગઈ છે. હાલમાં દસ અને વીસ રૂપિયાની પ્લાસ્ટિક નોટો બજારમાં લાવવામાં આવશે. તેમાં સુરક્ષાના એ જ અદ્યતન નિયમોનું પાલન કરવામાં આવશે જે કાગળની નોટો છાપવામાં અપનાવવામાં આવે છે. આવતા વર્ષે આ નોટો બજારમાં આવી શકે છે.
રિઝર્વ બેંકે પોલિમર શીટની સપ્લાય માટે ખાનગી કંપનીઓને પણ આમંત્રિત કરી છે. શરૂઆતનો તબક્કો સફળ રહ્યો તો મોટી કિંમતની નોટો પણ તબક્કાવાર રીતે લાવવામાં આવશે. આ પોલિમર નોટો માટે ડિઝાઇન, કદ અને છપાઈ એ જ રીતે હશે જેમ કાગળની નોટોમાં હોય છે. નકલી બનાવટ રોકવા માટે આ નોટોમાં વિશેષ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. રિઝર્વ બેંકના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ પોલિમર નોટો ચલણમાં આવવાની સમયમર્યાદા કહી શકાય નહીં. એટલું ચોક્કસ છે કે પોલિમર એટલે કે પ્લાસ્ટિકની નોટો લાવવાનો નીતિગત નિર્ણય થઈ ચૂક્યો છે અને ચાર તબક્કામાંથી પસાર થયા બાદ પોલિમર નોટો છાપવામાં આવશે.
પાતળા, લવચીક પ્લાસ્ટિક સબ્સટ્રેટથી બનશે નોટ
આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સમય લાગવો સ્વાભાવિક છે. તેમાં હવામાન, ઉપયોગની રીતો અને જનતાની સુવિધાનું પણ ધ્યાન રાખવામાં આવશે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, પ્રથમ તબક્કામાં કેટલી નોટો તૈયાર થશે તેનું આકલન બજારમાં દસ અને વીસ રૂપિયા મૂલ્યવર્ગની નોટોની ઉપલબ્ધતા, એટીએમ અને બેંકોની જરૂરિયાતના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે. આ નોટો એક પાતળા, લવચીક પ્લાસ્ટિક સબ્સટ્રેટથી બનાવવામાં આવશે. આ ક્રેડિટ અથવા ડેબિટ કાર્ડની જેમ કઠોર નહીં હોય, પરંતુ હળવી અને લવચીક હશે.
પહેલાં પણ થઈ ચૂકી છે કવાયત… વર્ષ 2012માં ભારત સરકારે મૈસૂર, જયપુર, ભુવનેશ્વર અને શિમલા સહિત કેટલાક શહેરોમાં 10 રૂપિયાની એક અબજ પોલિમર નોટોના પરીક્ષણને મંજૂરી આપી હતી. પરંતુ તકનીકી પડકારોના કારણે આ પહેલ આગળ વધી શકી નહોતી.
ફાટેલી-તૂટેલી નોટોથી મુક્તિ
લોકોને ફાટેલી, તૂટેલી અને ગંદી નોટોથી મુક્તિ મળશે. તેને તેઓ સરળતાથી લઈ જઈ શકશે. પોલિમર કરન્સી નોટમાં નવા સુરક્ષા ફીચર્સ હશે. આનાથી નકલી નોટો તૈયાર થવાની સંભાવના લગભગ નાબૂદ થઈ જશે. પોલિમર નોટોમાં માઇક્રો-ઓપ્ટિક હોલોગ્રામ અને વિશેષ શાહી જેવી અદ્યતન સુવિધાઓનો ઉપયોગ થશે. કાગળની સરખામણીએ તેના નિર્માણ પર ખર્ચ પણ ઓછો આવશે. ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા, બ્રિટન અને ન્યૂઝીલેન્ડ જેવા ઘણા દેશોમાં પોલિમર નોટો ઘણા વર્ષોથી ચલણમાં છે.
