13 વર્ષ સુધી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી અને હવે છેલ્લા 12 વર્ષથી વડાપ્રધાનના મોટા દાયિત્વને સંભાળી રહેલા નરેન્દ્ર મોદી પોતાના મંત્રીઓના કામકાજ પર પોતે નજર રાખે છે. અત્યાર સુધીની તેમની સફરમાં તેઓ પરફોર્મન્સને મુખ્ય માપદંડ માને છે. એવું બહુ ઓછું બન્યું છે કે વિરોધ પક્ષ અથવા આંદોલનના કારણે તેમણે મંત્રીઓ પાસેથી રાજીનામું લીધું હોય. જોકે 25 વર્ષની લાંબી યાત્રામાં કેટલાક એવા અવસર જરૂર આવ્યા છે જ્યારે મંત્રીઓને પદ છોડવું પડ્યું હતું. ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના મામલે સરકારે અત્યાર સુધી એવો કોઈ સંકેત આપ્યો નથી કે તેમને પદ છોડવું પડી શકે છે.
મુખ્યમંત્રી કાળ દરમિયાન:
૧. માયા કોડનાની (માર્ચ 2009):
ગુજરાત સરકારમાં મહિલા અને બાળ કલ્યાણ મંત્રી માયા કોડનાનીને 2002ના નરોડા પાટિયા દંગા કેસમાં ગુજરાત હાઈકોર્ટ દ્વારા આગોતરા જામીન અરજી ફગાવ્યા બાદ મંત્રી પદ પરથી રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું। બાદમાં તેમણે આત્મસમર્પણ કર્યું હતું। વર્ષો પછી માયા કોડનાની પણ નિર્દોષ જાહેર થઈ હતી।
૨. અમિત શાહ (જુલાઈ 2010):
ગુજરાતના તત્કાલીન ગૃહ રાજ્ય મંત્રી અમિત શાહને સોહરાબુદ્દીન શેખ એન્કાઉન્ટર કેસમાં સીબીઆઈ દ્વારા આરોપપત્ર (ચાર્જશીટ) દાખલ કરવામાં આવ્યા બાદ અને ધરપકડની તલવાર લટકતી હોવાના કારણે રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું। તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી મોદીએ પોતે દિલ્હીમાં તેમના રાજીનામાની જાહેરાત કરી હતી। જોકે બાદના વર્ષોમાં અમિત શાહને આ કેસમાં ક્લીન ચિટ મળી હતી। તેઓ કોર્ટના નિર્ણય બાદ સૌથી પહેલા સોમનાથ દર્શન માટે ગયા હતા।
2. પ્રધાનમંત્રી કાળ દરમિયાન રાજીનામા:
પ્રધાનમંત્રી તરીકે નરેન્દ્ર મોદીના કાર્યકાળમાં સીધા વિરોધ પક્ષના જન-આંદોલનોના દબાણમાં આવીને કોઈ મંત્રીના રાજીનામાની પરંપરા ખૂબ ઓછી રહી છે. જોકે, નીતિગત વિવાદો, ચૂંટણીઓ અને પ્રદર્શનના મૂલ્યાંકન સાથે જોડાયેલા ફેરફારોના સમયે અનેક મોટા રાજીનામા થયા છે.
૧. એમ જે અકબર (ઓક્ટોબર 2018):
દેશમાં ચાલેલા ‘મીટૂ’ આંદોલન દરમિયાન તત્કાલીન વિદેશ રાજ્ય મંત્રી એમ જે અકબર પર અનેક મહિલા પત્રકારોએ યૌન ઉત્પીડનના આરોપો લગાવ્યા હતા. આ ભારે સામાજિક અને રાજકીય વિવાદ બાદ તેમણે પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું હતું.
૨. હરસિમરત કૌર બાદલ (સપ્ટેમ્બર 2020):
શિરોમણી અકાલી દળની નેતા અને કેન્દ્રીય ખાદ્ય પ્રસંસ્કરણ ઉદ્યોગ મંત્રી હરસિમરત કૌર બાદલે ત્રણ કૃષિ કાયદાઓના વિવાદના વિરોધમાં મોદી કેબિનેટમાંથી રાજીનામું આપી દીધું હતું. તેમનું રાજીનામું નીતિગત મતભેદો અને ખેડૂત આંદોલનના દબાણને કારણે થયું હતું.
૩. ડૉ. હર્ષવર્ધન (જુલાઈ 2021):
કેબિનેટ વિસ્તરણના થોડા સમય પહેલાં મોદી સરકારે 12 મંત્રીઓ પાસેથી એકસાથે રાજીનામા લીધા હતા. તેને વહીવટી નિષ્ફળતા અને વિવાદો સાથે જોડીને જોવામાં આવ્યું હતું. તેમાં ડૉ. હર્ષવર્ધન (તત્કાલીન આરોગ્ય મંત્રી)ના રાજીનામાને દેશવ્યાપી આલોચનાનું એક કારણ માનવામાં આવ્યું હતું.
૪. રવિશંકર પ્રસાદ (તત્કાલીન આઈટી અને કાયદા મંત્રી):
સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ (ખાસ કરીને ટ્વિટર) સાથે સરકારના વધતા વિવાદો અને નવા આઈટી નિયમોને લઈને ઊભા થયેલા ગતિરોધ વચ્ચે તેમને પદ પરથી હટાવવામાં આવ્યા હતા.
૫. રમેશ પોખરિયાલ ‘નિશંક‘:
તત્કાલીન શિક્ષણ મંત્રી, જેમને નવી શિક્ષણ નીતિના અમલીકરણ અને સ્વાસ્થ્ય કારણો સાથે જોડાયેલા વિવાદો વચ્ચે હટાવવામાં આવ્યા હતા.
મનમોહન સિંહના કાર્યકાળમાં કેટલા રાજીનામા
પૂર્વ પ્રધાનમંત્રી ડૉ. મનમોહન સિંહ (2004-2014)ના કાર્યકાળ દરમિયાન ઘણા મંત્રીઓએ ભ્રષ્ટાચાર, કૌભાંડો અને રાજકીય મતભેદોના કારણે વિવાદોમાં પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. જેના કારણે સરકારની છબી ઘણી ખરાબ થઈ ગઈ હતી.
૧. રેલવે મંત્રી પવન કુમાર બંસલ (2013): રેલવે બોર્ડમાં અધિકારીઓની નિમણૂક માટે લાંચ લેવાના આરોપ (રેલવે લાંચકાંડ)માં તેમના એક સંબંધીની ધરપકડ થયા બાદ.
૨. કાયદા મંત્રી અશ્વિની કુમાર (2013): કોલસા બ્લોક ફાળવણી (Coal Scam) સાથે જોડાયેલી સીબીઆઈ તપાસ રિપોર્ટને કથિત રીતે પ્રભાવિત કરવા અને સુપ્રીમ કોર્ટની ફટકાર બાદ.
૩. સંચાર મંત્રી એ. રાજા (2010): 2G સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી કૌભાંડમાં નામ આવ્યા બાદ પદ છોડ્યું.
૪. વિદેશ રાજ્ય મંત્રી શશિ થરૂર (2010): આઈપીએલની કોચી ફ્રેન્ચાઈઝીની બોલીમાં નાણાકીય અનિયમિતતાઓ અને વિવાદોને લઈને વિવાદ થયા બાદ ફરી રાજીનામું આપ્યું.
૫. કોલસા મંત્રી શિબુ સોરેન (2006): હત્યાના એક જૂના કેસ (શશિનાથ ઝા હત્યાકાંડ)માં અદાલત દ્વારા દોષિત ઠેરવાયા બાદ તરત જ રાજીનામું આપ્યું.
૬. ટીએમસી મંત્રીઓનું સામૂહિક રાજીનામું (2012): તત્કાલીન યુપીએ સરકાર દ્વારા રિટેલ ક્ષેત્રમાં પ્રત્યક્ષ વિદેશી રોકાણ (FDI)ની મંજૂરી આપવાના વિરોધમાં ટીએમસીના 6 મંત્રીઓએ રાજીનામું આપી દીધું હતું. તેમાં મુકુલ રોય પણ સામેલ હતા.
૭. 2011માં થયેલા એક વ્યાપક કેબિનેટ ફેરબદલ દરમિયાન ડીએમકેના તત્કાલીન કાપડ મંત્રી દયાનિધિ મારને 2G સ્પેક્ટ્રમ સાથે જોડાયેલા નવા આરોપોને કારણે રાજીનામું આપી દીધું હતું.
ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની કેટલી શક્યતા
કોકરોચ જનતા પાર્ટી અને કોંગ્રેસ ભલે શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ કરી રહ્યા હોય, પરંતુ આ મુદ્દે ભૂખ હડતાળ પર બેઠેલા સોનમ વાંગચુક નરમ વલણ ધરાવે છે. ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના તે સાત મંત્રીઓમાં સામેલ છે, જે 2014થી તેમની સાથે છે. આથી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું મહત્વ સમજી શકાય છે. એટલું જ નહીં, તેઓ ભાજપના મજબૂત નેતા પણ છે. તેઓ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ની મજબૂત પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે. જોકે ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન સાથે એક રસપ્રદ તથ્ય એ પણ જોડાયેલું છે કે તેઓ ભાજપ યુવા મોરચાના નેતા તરીકે પહેલી વાર ત્યારે ચર્ચામાં આવ્યા હતા જ્યારે તેમણે ઓડિશાના ભુવનેશ્વરમાં પેપર લીકના મુદ્દે એક વિરોધ પ્રદર્શનનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન જુલાઈમાં કેન્દ્રીય મંત્રી બન્યા હતા. જુલાઈ મહિનામાં જ તેમના રાજીનામાને લઈને હંગામો ચાલી રહ્યો છે.
