જો તમે ક્યારેય યુરોપ, અમેરિકા કે સિંગાપોરની શેરીઓના વીડિયો જોયા હશે, તો તમે એક વાત જરૂર નોંધી હશે: ત્યાં રાહદારીઓને રસ્તો ક્રોસ કરવા માટે ટ્રાફિકના પ્રવાહ પર આધાર રાખવાની જરૂર નથી. એક બટન દબાવતા જ વાહનો થંભી જાય છે, જેનાથી લોકોને સુરક્ષિત અને સુવિધાજનક રીતે રસ્તો ક્રોસ કરવાની તક મળે છે. હવે, ભારતમાં પણ આવી જ એક પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે.
અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) એ શહેરના વ્યસ્ત CG રોડ પર પહેલી વાર ‘પેલિકન’ (પુશ-બટન) ટ્રાફિક સિગ્નલ સ્થાપિત કર્યું છે. આ સિસ્ટમ ખાસ કરીને રાહદારીઓની સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. હાલમાં તે ટ્રાયલ ધોરણે શરૂ કરવામાં આવી છે, અને તેની સફળતાના આધારે, શહેરના અન્ય ભાગોમાં સમાન સિગ્નલ સ્થાપિત કરવામાં આવી શકે છે. KELTRON ના સહયોગથી વિકસાવવામાં આવેલા આ પ્રોજેક્ટ પર આશરે ₹6 લાખ ખર્ચ કરવામાં આવ્યા છે.
આ સિસ્ટમ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?
રસ્તાની બંને બાજુ પેલિકન સિગ્નલ બોક્સ લગાવવામાં આવ્યા છે. જ્યારે રાહદારીને રસ્તા પરથી પસાર થવાની જરૂર પડે છે, ત્યારે તેમણે ફક્ત બોક્સ પરનું બટન દબાવવાનું હોય છે. બટન દબાવતા જ, સ્ક્રીન પરનો ‘WAIT’ સંદેશ ‘WALK’ માં બદલાઈ જાય છે, અને રસ્તા પરના વાહનો માટેનો ટ્રાફિક સિગ્નલ લીલા રંગથી લાલ થઈ જાય છે.
આ પછી રાહદારીને રસ્તો ક્રોસ કરવા માટે લગભગ 25 સેકન્ડનો સમય મળે છે. સમય પૂરો થાય તે પહેલાં, હૂટર વાગે છે, જે લોકોને સૂચવે છે કે સિગ્નલ સામાન્ય થવાનું છે. આ પછી, આગામી 30 સેકન્ડ માટે સિસ્ટમ ફરીથી સક્રિય થશે નહીં, જેથી વાહનોની અવરજવર સરળતાથી ચાલુ રહી શકે.
પેલિકન સિગ્નલો ઇન્સ્ટોલ કરનાર કંપનીનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા મીત શુક્લાના જણાવ્યા અનુસાર, આ સિસ્ટમ રાહદારીઓની ચોક્કસ જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. તેઓ નોંધે છે કે રસ્તો ક્રોસ કરતી વખતે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે રાહદારીઓને ઘણીવાર ટ્રાફિકમાંથી પસાર થવું પડે છે; આ સિસ્ટમનો હેતુ તે જોખમને ઘટાડવાનો છે.
જ્યારે ટેકનોલોજી ઇન્સ્ટોલ કરવી સરળ છે, ત્યારે નિયમોનું જાહેર પાલન સુનિશ્ચિત કરવું વધુ મુશ્કેલ છે. ટ્રાયલ તબક્કા દરમિયાન, એવું જોવા મળ્યું હતું કે ઘણા વાહનચાલકો લાલ સિગ્નલ હોવા છતાં રોકવામાં નિષ્ફળ ગયા. આને ધ્યાનમાં રાખીને, મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને ટ્રાફિક પોલીસનો સહયોગ માંગ્યો છે. AMC અધિકારીઓ માને છે કે સિસ્ટમની સફળતા ફક્ત ટેકનોલોજી પર જ નહીં, પરંતુ જાહેર જાગૃતિ પર પણ આધારિત રહેશે.
AMC અધિકારીઓ જણાવે છે કે CG રોડ પર સ્થાપિત આ પેલિકન સિગ્નલ એક પાયલોટ પ્રોજેક્ટ છે. જો લોકોનો પ્રતિસાદ સકારાત્મક રહેશે અને નિયમોનું પાલન કરવામાં આવશે, તો અમદાવાદના અન્ય વ્યસ્ત વિસ્તારોમાં પણ આવા જ સિગ્નલ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
ભારતમાં માર્ગ સલામતી અને રાહદારીઓની સુવિધા લાંબા સમયથી ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. આ સંદર્ભમાં, અમદાવાદની પહેલને ફક્ત નવા ટ્રાફિક સિગ્નલની સ્થાપના તરીકે જ નહીં, પરંતુ માર્ગ સંસ્કૃતિમાં પરિવર્તન લાવવા તરફના એક નાના છતાં મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવે છે.
