દેશભરના પાંચ રાજ્યોમાં ચાલી રહેલી વિધાનસભા ચૂંટણીઓ વચ્ચે, રાહુલ ગાંધી સોમવારે ટૂંકી મુલાકાત માટે ગુજરાત પહોંચ્યા. મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષની પૃષ્ઠભૂમિ સામે, રાહુલ ગાંધીએ ભાજપ અને આરએસએસ પર હુમલો કર્યો – ભારત-અમેરિકા વેપાર કરારથી લઈને આદિવાસી સમુદાયો માટે ‘વનવાસી’ શબ્દના ઉપયોગ સુધીના મુદ્દાઓને સ્પર્શતા. રાહુલ ગાંધીએ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર પણ નિશાન સાધ્યું. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે વડા પ્રધાનની સ્થિતિ નબળી છે, અને પ્રશ્ન કર્યો કે મોદી – જેમનું પોતાનું નિયંત્રણ બીજા કોઈના હાથમાં છે – રાષ્ટ્રનું રક્ષણ કેવી રીતે કરી શકે.
આ બંધારણ – બિરસા મુંડાનું અપમાન
લોકસભામાં, વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ આદિવાસી સમુદાયો માટે ‘વનવાસી’ શબ્દના ઉપયોગને બંધારણ અને આદરણીય આદિવાસી નેતા, બિરસા મુંડા પર હુમલો ગણાવ્યો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આ શબ્દ આદિવાસી લોકોને પાણી, જંગલો અને જમીન પરના તેમના સ્વાભાવિક માલિકીના અધિકારોથી વંચિત રાખવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો – જે સદીઓથી તેમના અધિકારો છે. વડોદરામાં ‘આદિવાસી અધિકાર સંમેલન’ (આદિવાસી અધિકાર અને બંધારણ પરિષદ) ને સંબોધતા, ગાંધીએ જાતિ વસ્તી ગણતરીની તેમની માંગણીનો પુનરોચ્ચાર કર્યો, તેને દેશની સત્તા અને સંપત્તિમાં આદિવાસી સમુદાયોનો હકદાર હિસ્સો સુરક્ષિત કરવા માટે આવશ્યક ગણાવ્યું. પરિષદમાં બોલતા, રાહુલ ગાંધીએ જણાવ્યું કે હવે, 21મી સદીમાં, એક નવો શબ્દ ઉભરી આવ્યો છે – આરએસએસ અને ભાજપ દ્વારા બનાવવામાં આવેલ શબ્દ: ‘વનવાસી’ (જંગલમાં રહેનાર). ‘વનવાસી’ શબ્દ સૂચવે છે કે તમે આ જમીનના મૂળ માલિક નહોતા. તેનાથી વિપરીત, ‘આદિવાસી’ શબ્દનો અર્થ એ છે કે આ દેશ તમારો હતો – કે તેનું પાણી, જંગલો અને જમીન ખરા અર્થમાં તમારી હતી.
આ પહેલા કોઈ વડા પ્રધાને આવું કર્યું નથી
રાહુલ ગાંધીએ અમેરિકા-ભારત વેપાર કરાર અંગે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર પણ નિશાન સાધ્યું હતું, અને આરોપ લગાવ્યો હતો કે કૃષિ ક્ષેત્રને તે દેશ માટે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું છે – જે પહેલાં કોઈ વડા પ્રધાને ક્યારેય કર્યું નથી. રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું હતું કે ‘આદિવાસી’ શબ્દ ભારતના મૂળ માલિકોને દર્શાવે છે. તેમણે ટિપ્પણી કરી હતી કે જો કોઈ 1,000, 2,000, અથવા તો 5,000 વર્ષ પહેલાં આ ભૂમિની મુલાકાત લેત, તો તેમને ખબર પડી હોત કે જમીનનો દરેક ઇંચ આદિવાસીઓના હાથમાં હતો. રાહુલ ગાંધીએ વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જ્યારે પણ વિકાસનો વિષય ઉભો થાય છે, ત્યારે આદિવાસીઓની જમીન છીનવી લેવામાં આવે છે.
જ્યારે અધિકારો આપવાનો સમય આવે છે ત્યારે તેઓ ચૂપ થઈ જાય છે.
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે આદિવાસી વસ્તી 9 ટકા, દલિતો 15 ટકા અને પછાત વર્ગો 50 ટકા છે. શું તમે ખરેખર માનો છો કે આ દેશમાં આદિવાસીઓનો હિસ્સો હાલમાં 10 ટકા છે? ભવ્ય ભાષણો આપવામાં આવે છે, અને લોકો બિરસા મુંડાની પ્રતિમા સમક્ષ હાથ જોડીને શ્રદ્ધાંજલિ આપે છે; છતાં, જ્યારે લોકોને ખરેખર સશક્ત બનાવવાનો અથવા રાષ્ટ્રની સંપત્તિનું વિતરણ કરવાનો સમય આવે છે, ત્યારે તેઓ સંપૂર્ણપણે ચૂપ થઈ જાય છે.
ભાજપને ઝટકો: ભૂતપૂર્વ કાઉન્સિલરો કોંગ્રેસમાં જોડાયા
રાહુલ ગાંધીના કાર્યક્રમમાં અગાઉ ભાજપ છોડીને કોંગ્રેસમાં જોડાયા હતા તેવા ધારાસભ્ય મહેશ વસાવા પણ હાજર હતા. મહેશ વસાવા રાજ્યના અગ્રણી આદિવાસી નેતા છોટુ વસાવાના પુત્ર છે. તેઓ થોડા સમય પહેલા કોંગ્રેસમાં જોડાયા હતા. રાહુલના કાર્યક્રમ દરમિયાન રાજ્ય સ્તરના કોઈ ભાજપ નેતા કોંગ્રેસમાં જોડાયા ન હતા, પરંતુ બે વર્તમાન કાઉન્સિલરો – જેમનો કાર્યકાળ આ મહિને જ પૂરો થયો હતો – વડોદરા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની ચૂંટણી પહેલા પાર્ટીમાં જોડાયા હતા. આમાં આશિષ જોશી (જેમને ભાજપ દ્વારા હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા) અને પારુલ પટેલનો સમાવેશ થાય છે. આ બંને કાઉન્સિલરો 2021ની ચૂંટણી ભાજપના પક્ષના પ્રતીક પર લડીને જીત્યા હતા. વધુમાં, લાંબા સમયથી ભાજપના સભ્ય રહેલા ભૂતપૂર્વ ધારાસભ્ય મધુ શ્રીવાસ્તવની પુત્રી દીપા શ્રીવાસ્તવ પણ ઔપચારિક રીતે કોંગ્રેસમાં જોડાયા હતા. સામાજિક કાર્યકર સ્વેજલ વ્યાસ અને કરણી સેનાના નેતા મહેન્દ્ર સિંહ રાઠોડ પણ કોંગ્રેસમાં જોડાયા હતા. રાહુલ ગાંધીની મુલાકાત બાદ આ બધાએ ઔપચારિક રીતે પાર્ટીનું સભ્યપદ સ્વીકાર્યું હતું. પ્રદેશ પ્રમુખ અમિત ચાવડાએ પાર્ટીમાં નવા સભ્યોનું સ્વાગત કર્યું.
