છેલ્લા ૫૦ વર્ષોમાં (૧૯૭૦-૨૦૨૦) વન્યજીવોની વસ્તીમાં ૭૩%નો ઘટાડો થયો છે. આ ઘટાડો સજીવોની વસ્તીમાં થયો છે જેનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. લંડનની ઝૂલોજિકલ સોસાયટી દ્વારા લિવિંગ પ્લેનેટ ઈન્ડેક્સ રિપોર્ટ ૨૦૨૪માં આ દાવો કરવામાં આવ્યો છે. રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે પૃથ્વી પર માનવીઓ માટે ગંભીર ખતરો પેદા કરતી પરિસ્થિતિઓ વધી રહી છે. વર્લ્ડ વાઇલ્ડલાઇફ ફંડ (WWF)-ભારતે આ રિપોર્ટ પર ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
ઝૂલોજિકલ સોસાયટી ઓફ લંડન (ZSL) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા લિવિંગ પ્લેનેટ ઈન્ડેક્સમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે વર્ષ ૧૯૭૦ થી ૨૦૨૦ સુધીમાં ૫૪૯૫ જીવોની વસ્તીમાં લગભગ ૩૫ હજારનો ઘટાડો થયો છે. સૌથી વધુ ઘટાડો ફ્રેશ વોટર ઈન્ડેક્સમાં ૮૫%, ટેરેસ્ટ્રીયલ ઈન્ડેક્સમાં ૬૯% અને મરીન ઈન્ડેક્સમાં ૫૬% જોવા મળ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, પ્રાણીઓની વસ્તીમાં આ ઘટાડો ખોરાક પ્રણાલીમાં ફેરફાર અને આક્રમક પ્રાણીઓ અને રોગની સાથે વધુ નફાના વલણને કારણે છે, જેના કારણે વિશ્વભરમાં વન્યજીવોના નિવાસસ્થાનને નુકસાન અને અવક્ષયની સૌથી મોટી કટોકટી થઈ છે. . એશિયા અને પેસિફિકમાં પ્રદૂષણ એ બીજી કટોકટી છે, જેના કારણે પ્રાણીઓની વસ્તી સરેરાશ ૬૦% ઘટી રહી છે.
વન્યજીવોની વસ્તીમાં ઘટાડો એ તેમના લુપ્ત થવાના વધતા જોખમના પ્રારંભિક સંકેત તરીકે ગણી શકાય. ડબલ્યુડબલ્યુએફ ઇન્ટરનેશનલના ડાયરેક્ટર જનરલ કર્સ્ટન શુએટના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રકૃતિ સંકટના સંકેતો દેખાઈ રહી છે. પ્રકૃતિ અને આબોહવા પરિવર્તન બંનેના જોખમોને કારણે વન્યજીવન જોખમમાં છે, જે પૃથ્વીની જીવન સહાયક પ્રણાલીઓના વિનાશ અને વિશ્વભરના સમાજોને અસ્થિર કરવાની ધમકી આપે છે.
ભારતમાં વન્યજીવોની વસ્તીમાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં, કેટલાક અન્ય વન્યજીવોની વસ્તી સ્થિર થઈ છે. વિશ્વમાં સૌથી વધુ વાઘ ભારતમાં જોવા મળે છે. લિવિંગ પ્લેનેટના અહેવાલ મુજબ, જળવૃત્તિના બદલાવને કારણે પાણીની જાળવણી, ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ અને પૂર નિયંત્રણ જેવા વેટલેન્ડના મહત્વના ફાયદામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. જેના કારણે ચેન્નાઈના લોકોએ દુષ્કાળ અને પૂર બંનેના સંકટનો સામનો કરવો પડ્યો. WWF-India ના જનરલ સેક્રેટરી અને CEO રવિ સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, લિવિંગ પ્લેનેટ રિપોર્ટ ૨૦૨૪ પ્રકૃતિ, આબોહવા અને માનવ સુખાકારીના પરસ્પર જોડાણના મહત્વને દર્શાવે છે. આગામી પાંચ વર્ષમાં આપણી પસંદગીઓ અને ક્રિયાઓ સમગ્ર ગ્રહના ભવિષ્ય માટે નિર્ણાયક હશે.
ભારતમાં ગીધની ત્રણ પ્રજાતિઓ – જીપ્સ બેંગાલેન્સીસ, ભારતીય ગીધ (જીપ્સ ઈન્ડીકસ) અને સ્લેન્ડર-બિલ્ડ ગીધ (જીપ્સ ટેનુરોસ્ટ્રીસ)ની વસ્તીમાં તીવ્ર ઘટાડો ચિંતાજનક છે. સંશોધન દર્શાવે છે કે આ પ્રજાતિઓની વસ્તીમાં ઘટાડો થયો છે, ખાસ કરીને ૧૯૯૨ અને ૨૦૨૦ ની વચ્ચે. ૨૦૨૨માં BNHSએ સમગ્ર દેશમાં ગીધના તેના સર્વેક્ષણમાં આ ઘટાડાની આગાહી કરી હતી. આ મુજબ, ૨૦૦૨ ની સરખામણીમાં સફેદ પૂંછડીવાળા ગીધની વસ્તીમાં ૬૭%, ભારતીય ગીધની વસ્તીમાં ૪૮% અને પાતળા ગીધની વસ્તીમાં ૮૯% નો મોટો ઘટાડો થયો છે.
