દક્ષિણ ઇટાલીમાં એક પ્રાચીન ગુફા મળી આવી છે, જે 1,30,000 વર્ષથી વધુ સમયથી બંધ છે. વૈજ્ઞાનિકોને એવા પુરાવા મળ્યા છે જે હિમયુગ દરમિયાન ઠંડા યુરોપીય વાતાવરણમાં નિએન્ડરથલ્સ કેવી રીતે ટકી રહ્યા હતા તેની પ્રવર્તમાન સમજને બદલી શકે છે. દાયકાઓથી, વૈજ્ઞાનિકો માનતા હતા કે નિએન્ડરથલ્સે ઠંડી, સૂકી હવામાં શ્વાસ લેવા માટે મોટા, પહોળા નાક વિકસાવ્યા હતા. ઠંડી પ્રત્યે તેમના શરીરનો આ ખાસ પ્રતિભાવ હતો. આ હાડપિંજર લામાલુંગા ગુફામાં કેલ્સાઇટના જાડા સ્તરમાં સચવાયેલ મળી આવ્યું હતું.
વૈજ્ઞાનિકોએ શું શોધ્યું?
કેલ્સાઇટ ખનિજના જાડા સ્તરથી હાડપિંજર સાચવવામાં આવ્યું, જે પહેલાં મળી આવેલી કોઈપણ ખોપરીથી વિપરીત હતું. વૈજ્ઞાનિકોની ટીમે ગુફામાંથી ખોપરીને દૂર કર્યા વિના નાકની અંદરની રચનાની તપાસ કરવા માટે ફાઇબર-ઓપ્ટિક ઇમેજિંગ અને 3D ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કર્યો. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે નિએન્ડરથલ નાકમાં અગાઉ જાણીતા ઠંડા-અનુકૂલિત લક્ષણોનો અભાવ હતો.
તેની શોધ ક્યારે થઈ?
૧૯૯૩માં જ્યારે ગુફા સંશોધકોને અલ્તામુરા મેન હાડપિંજર મળ્યું, ત્યારે તે લગભગ સંપૂર્ણ હતું, જે પેલિયોએન્થ્રોપોલોજીમાં દુર્લભ હતું. જોકે, તેને સંપૂર્ણપણે સાચવવા માટે, તેને ગુફામાંથી દૂર કરવું પડ્યું, નુકસાન થવાનું જોખમ હતું. તેથી, વૈજ્ઞાનિકોએ દાયકાઓ સુધી કેલ્સાઇટમાં બંધ હાડપિંજર છોડી દીધું.
અભ્યાસમાં કઈ તકનીકનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો?
પેરુગિયા યુનિવર્સિટીના કોસ્ટાન્ટિનો બુઝીની દેખરેખ હેઠળ, વૈજ્ઞાનિકોએ એક અનોખી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો. તેઓએ ખોપરીના અનુનાસિક પોલાણની અંદરના ભાગને ફિલ્માવવા માટે એન્ડોસ્કોપિક પ્રોબ (એક નાનો કેમેરા) નો ઉપયોગ કર્યો. આ તકનીકનો ઉપયોગ કરીને, તેઓએ નાકની અંદરના હાડકાંનું 3D મોડેલ બનાવ્યું. તેમને એથમોઇડ, વોમર અને ઇન્ફીરિયર નેઝલ કોન્ચે જેવી રચનાઓ મળી, જે અન્ય નિએન્ડરથલ ખોપરીમાં ખૂટે છે અથવા તૂટેલી હતી.
શોધથી શું જાણવા મળ્યું?
લાંબા સમયથી એવું માનવામાં આવતું હતું કે નિએન્ડરથલ નાકની રચના શ્વાસ લેતી વખતે ઠંડી હવાને ભેજયુક્ત અને ગરમ કરવા માટે વિકસિત થઈ હતી. આ પહેલાનો વિચાર ફક્ત અનુમાન અને તુલનાત્મક મોડેલો પર આધારિત હતો, કોઈ નક્કર પુરાવા પર નહીં. નવા સંશોધન મુજબ, નિએન્ડરથલના ચહેરાના લક્ષણો એક જ આબોહવા સાથે અનુકૂલન દ્વારા નહીં, પરંતુ વિવિધ જરૂરિયાતો દ્વારા આકાર પામ્યા હશે.
પહોળું નાક કેમ હતું?
વૈજ્ઞાનિકો હવે માને છે કે નાકની પહોળાઈ શરીરના કદ અને કાર્યાત્મક જરૂરિયાતોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. નિએન્ડરથલ્સના શરીર મોટા અને સ્નાયુબદ્ધ હતા, જેનો અર્થ એ થયો કે તેમને વધુ ઓક્સિજનની જરૂર પડી હોત. તેથી, શ્વાસ લેવાની વધતી જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે પહોળું નાકનો માર્ગ એક અનુકૂળ ઉકેલ હોઈ શકે છે.
