ભારતના દરેક મોબાઈલ વપરાશકર્તાના ફોન પર CNAP (Calling Name Presentation) નામની સેવા શરૂ કરવામાં આવશે. આ સુવિધાના અમલીકરણ બાદ, ‘ટ્રુકોલર’ જેવી થર્ડ પાર્ટી એપ્સ પર નિર્ભર રહેવાની જરૂર નહીં પડે.
શું છે આ CNAP સેવા?
CNAP એ એવી ટેકનોલોજી છે જે ઇનકમિંગ કોલ દરમિયાન કોલરનું તે જ નામ ડિસ્પ્લે કરશે જે તેના KYC (Know Your Customer) દસ્તાવેજોમાં નોંધાયેલું છે. અત્યાર સુધી જ્યારે કોઈ અજાણ્યા નંબર પરથી ફોન આવે ત્યારે આપણને માત્ર નંબર જ દેખાતો હતો, પરંતુ હવે ટેલિકોમ કંપનીઓ કોલ કરનારનું સત્તાવાર નામ તમારી સ્ક્રીન પર ફ્લેશ કરશે.
આ સુવિધા શા માટે મહત્વની છે?
આજના સમયમાં સાયબર ક્રાઈમ અને સ્પામ કોલ્સનું પ્રમાણ ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યું છે.
- સ્પામ કોલ્સથી છુટકારો: લોન, ઈન્સ્યોરન્સ કે અન્ય માર્કેટિંગ કોલ્સ કરનારાઓ હવે પોતાની ઓળખ છુપાવી શકશે નહીં.
- છેતરપિંડીમાં ઘટાડો: બેંક અધિકારી કે સરકારી અધિકારી બનીને છેતરપિંડી કરનારા શખ્સોનું અસલી નામ સામે આવતા લોકો જાગૃત બનશે.
- ચોકસાઈ: ટ્રુકોલર જેવા પ્લેટફોર્મ પર લોકો ગમે તે નામ સેવ કરી શકે છે (દા.ત. ‘ડોન’ કે ‘કિંગ’), પરંતુ CNAP માં માત્ર સરકારી રેકોર્ડ મુજબનું નામ જ દેખાશે, જે ૧૦૦% સચોટ હશે.
કેવી રીતે કામ કરશે આ સિસ્ટમ?
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સિમ કાર્ડ ખરીદે છે, ત્યારે તેણે આધાર કાર્ડ અથવા અન્ય ઓળખપત્ર આપવું પડે છે. CNAP સિસ્ટમ આ ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરે છે.
- ડેટા સિંક્રોનાઇઝેશન: જેવો જ કોલ તમારા ફોન પર આવશે, ટેલિકોમ નેટવર્ક સેકન્ડના ભાગમાં ડેટાબેઝમાંથી નામ શોધીને તમારા હેન્ડસેટ પર મોકલશે.
- નામની અગ્રતા: જો તમે કોઈ નામ ‘મોમ’ કે ‘બ્રધર’ તરીકે સેવ કર્યું હશે, તો પણ સિસ્ટમ પહેલા તેનું સત્તાવાર નામ (દા.ત. રોહિત ડાભી) બતાવશે, જેથી ખાતરી થઈ શકે કે કોલ કરનાર વ્યક્તિ કોણ છે.
- નેટવર્ક સપોર્ટ: આ સુવિધા ખાસ કરીને 4G અને 5G નેટવર્ક પર ઝડપથી કાર્ય કરશે.
અમલીકરણની સમયમર્યાદા અને વર્તમાન સ્થિતિ
સરકારે આ યોજનાને તબક્કાવાર લાગુ કરવાનું નક્કી કર્યું છે:
- પાયલોટ પ્રોજેક્ટ: હાલમાં ગુજરાત, પશ્ચિમ બંગાળ અને કેરળ જેવા રાજ્યોમાં જિયો (Jio) અને એરટેલ (Airtel) જેવી કંપનીઓ દ્વારા આનું પરીક્ષણ ચાલી રહ્યું છે.
- દેશવ્યાપી અમલ: ભારત સરકારે તમામ ટેલિકોમ કંપનીઓને માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં આ સુવિધા દેશભરમાં પૂર્ણપણે લાગુ કરવા માટે આદેશ આપ્યા છે.
ગોપનીયતા (Privacy) અને સેટિંગ્સ
ઘણા વપરાશકર્તાઓને પોતાની પ્રાઈવસીની ચિંતા હોઈ શકે છે. સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે:
- જો કોઈ વપરાશકર્તા પોતાનું નામ પ્રદર્શિત કરવા માંગતા ન હોય, તો તેઓને ‘ઓપ્ટ-આઉટ’ કરવાની અથવા નામ છુપાવવાની સુવિધા વિશે વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે.
- જોકે, વ્યાવસાયિક અને શંકાસ્પદ નંબરો માટે આ ફરજિયાત રહે તેવી શક્યતા છે.
CNAP સુવિધા: તમારા ફોનમાં ક્યારે અને કેવી રીતે શરૂ થશે?
આ સુવિધા કોઈ સામાન્ય એપ્લિકેશન નથી, પરંતુ નેટવર્ક લેવલની ટેકનોલોજી છે. તેની કાર્યપદ્ધતિ અને તમારા સુધી પહોંચવાની પ્રક્રિયા વિશે આ રહી માહિતી:
૧. તમારા ફોનમાં આ સુવિધા કેવી રીતે સક્રિય થશે?
સૌથી સારી વાત એ છે કે આ માટે તમારે કોઈ નવી એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરવાની જરૂર નથી.
- ઓટોમેટિક અપડેટ: ટેલિકોમ કંપનીઓ (Jio, Airtel, Vi) જ્યારે આ સેવા સત્તાવાર રીતે લોન્ચ કરશે, ત્યારે તે તમારા નેટવર્ક સેટિંગ્સ દ્વારા આપમેળે સક્રિય થઈ જશે.
- હેન્ડસેટ સપોર્ટ: મોટાભાગના આધુનિક 4G અને 5G સ્માર્ટફોન્સ આ ટેકનોલોજીને સપોર્ટ કરે છે. જો તમારો ફોન જૂનો હશે, તો કદાચ સોફ્ટવેર અપડેટ (OTA Update) દ્વારા કંપની આ ફીચર ઉમેરશે.
- ડિફોલ્ટ સેટિંગ: સરકારના નિર્દેશ મુજબ, આ સુવિધા ફોનમાં બાય-ડિફોલ્ટ ‘ચાલુ’ જ રહેશે.
૨. ટેકનિકલ રીતે આ ‘ટ્રુકોલર’ કરતા કેવી રીતે અલગ છે?
| વિશેષતા | ટ્રુકોલર (Truecaller) | CNAP (સરકારી સેવા) |
| ડેટાનો સ્ત્રોત | યુઝરની કોન્ટેક્ટ લિસ્ટ (Crowdsourced) | સત્તાવાર KYC દસ્તાવેજો (Aadhaar/PAN) |
| ચોકસાઈ | લોકોએ સેવ કરેલા નામ મુજબ (ભૂલ હોઈ શકે) | ૧૦૦% સચોટ અને પ્રમાણિત |
| ઇન્ટરનેટ | ઇન્ટરનેટ વગર નામ નથી બતાવતું | ઇન્ટરનેટ વગર પણ કામ કરશે |
| પ્રાઈવસી | તમારો ડેટા થર્ડ-પાર્ટી પાસે જાય છે | ડેટા ટેલિકોમ કંપની પાસે સુરક્ષિત રહે છે |
૩. અમલીકરણમાં આવતા પડકારો
સરકાર અને ટેલિકોમ કંપનીઓ અત્યારે બે મુખ્ય બાબતો પર કામ કરી રહી છે:
- જૂના ફોન (Feature Phones): જૂના કીપેડ વાળા ફોનમાં નામ પ્રદર્શિત કરવા માટે ટેકનિકલ ફેરફારો કરવા જરૂરી છે.
- ડેટા પ્રાઈવસી: જો કોઈ મહિલા સુરક્ષાના કારણોસર પોતાનું નામ જાહેર કરવા ન માંગતી હોય, તો તેને નામ છુપાવવાનો (Opt-out) વિકલ્પ કેવી રીતે આપવો, તે અંગે હજુ ચર્ચાઓ ચાલુ છે.
૪. તમારા રાજ્યમાં ક્યારે શરૂ થશે?
- ટ્રાયલ ફેઝ (ચાલુ): હાલમાં જે રીતે તમે ઈમેજમાં જોયું, તેમ ગુજરાત, કેરળ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં પસંદગીના યુઝર્સ પર ટ્રાયલ ચાલી રહી છે.
- રોલ-આઉટ (૨૦૨૫ ના અંત સુધીમાં): વર્ષ ૨૦૨૫ ના અંત સુધીમાં મોટા શહેરોમાં અને માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં સમગ્ર ભારતના દરેક ગામડા સુધી આ સેવા પહોંચી જશે.
તમે શું કરી શકો?
તમારે અત્યારે કઈ ખાસ કરવાની જરૂર નથી, પરંતુ એક વાતનું ધ્યાન રાખજો:
મહત્વની સૂચના: જો તમારા સિમ કાર્ડ પર તમારું નામ ખોટું હોય અથવા જૂના દસ્તાવેજો હોય, તો નજીકના ટેલિકોમ સ્ટોર પર જઈને તમારું KYC અપડેટ કરાવી લેવું જોઈએ, જેથી જ્યારે આ સેવા શરૂ થાય ત્યારે તમારું સાચું નામ જ પ્રદર્શિત થાય.
