ઉત્તર પ્રદેશના મહાકુંભ દરમિયાન, દેશ અને વિશ્વનાં ભક્તો સંગમકાંઠે પહોંચ્યાં અને પવિત્ર ત્રિવેણીમાં ડૂબકી લગાવી હતી. આની સાથે, નાગા સાધુની દીક્ષાની પરંપરા પણ અનુસરવામાં આવી હતી. ખરેખર, નાગા સાધુ મહાકુભનું પ્રતીક છે. સદીઓથી, આ યોદ્ધાઓ જે પોતાને આદિ શંકરાચાર્ય સાથે જોડે છે, તે ચોક્કસ ભાઈચારો સાથે એક થાય છે. પહેલાનાં સમયમાં, તેઓ મોટા પાયે વિશેષાધિકૃત જાતિઓમાંથી આવ્યાં હતાં. જો કે, આ મહાકુંભ દરમિયાન સામાજિક રચાયેલી જાતિઓના ક્રમમાં ફેરફાર સૂચવ્યો છે.
મહાકુંભ દરમિયાન, નાગા સાધુની દીક્ષાએ સમાજમાં જાતિના ક્રમની કઠોર સીમાઓમાં પરિવર્તન સૂચવ્યું છે. ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત, નવા નાગા સાધુના 20 ટકાથી વધુ દલિત અને આદિજાતિ સમુદાયોમાંથી આવ્યાં છે.
મહાકુંભમાં કુલ 8715 સાધકોએ નાગ સાધુ અને સાધ્વી તરીકે દીક્ષા લીધી હતી જેમાથી, દલિત અને આદિજાતિ સમાજના નાગા સાધુઓની સંખ્યા 1850 હતી. પરિવર્તનમાં લગભગ 250 મહિલાઓએ નાગા સાધ્વીના જીવનમાં પ્રવેશ કર્યો હતો.
આદિવાસી અને દલિત સમુદાયોના સાધુ મધ્યપ્રદેશથી ઉત્તર પૂર્વમાં આવ્યાં છે. તેઓ છત્તીસગઢના જંગલો, બંગાળનાં નદીનાં કાંઠે અરુણાચલ અને ત્રિપુરાની પહાડો અને મધ્યપ્રદેશના મેદાનોથી આવ્યાં હતાં. તેનાં ઘરો, પરિવારો અને જૂની ઓળખ પાછળ છોડીને તેણે નાગા સાધુનુ જીવન અપનાવ્યું હતું.
અખાડા પરિષદ શું કહે છે ?
અખિલ ભારતીય અખાડા પરિષદનાં પ્રમુખ મહંત રવિન્દ્ર પુરીએ જણાવ્યું હતું કે, તમામ ક્ષેત્રે આદિજાતિ અને હાંસિયામાં ધકેલીને સમુદાયોના રૂપાંતરને રોકવા માટે અભિયાન ચલાવી રહ્યાં છે. ઘણાં લોકોએ સંન્યાસ અને તેમનાં જીવનને સનાતન ધર્મમાં સમર્પિત કરવાનું પસંદ કર્યું છે.
જગદગુરૂ મહેન્દ્રનંદ ગિરી અને મહામંડલેશ્વર કૈલાશાનંદ ગિરી બંને દલિત સંતો છે. તેમને ઉચ્ચતમ ધાર્મિક પદ સોંપવામાં આવ્યું છે. તેમનાં પ્રભાવથી હાંસિયામાં ધકેલી દેવાયેલા સમુદાયોને પરંપરાગત રીતે અલગ આ સ્થળોએ મંજૂરી મેળવવા પ્રેરણા મળી છે.
જૂના અખાડાના પ્રવક્તા શ્રીમંત નારાયણ ગિરીએ કહ્યું કે જાતિ, ધર્મ અને વર્ગ વચ્ચેનાં અંતરને દૂર કરવું જરૂરી છે. અમે આ દિશામાં કામ કરી રહ્યાં છીએ. આ જ કારણ છે કે ઘણાં દલિતો અને આદિવાસીઓ સંન્યાસ લઈ રહ્યાં છે.
