આ વર્ષે ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરી છેલ્લા ૪ વર્ષમાં સૌથી ગરમ રહ્યા. હવે હવામાન વિભાગે ફેબ્રુઆરીમાં પણ સરેરાશથી વધુ ગરમી પડવાની આગાહી કરી છે. ફેબ્રુઆરીની શરૂઆતમાં જ મોટાભાગના જિલ્લાઓમાં તાપમાન ૩૦ ડિગ્રીની નજીક અથવા તેનાથી વધુ પહોંચી ગયું છે. આનાથી ખેડૂતોની ચિંતા વધી ગઈ છે. જો ઘણા દિવસો સુધી તાપમાન ૩૦ ડિગ્રીથી ઉપર રહે તો તેની સીધી અસર રવિ પાક પર પડશે.
ઉત્તર પ્રદેશ દેશનું સૌથી મોટું અનાજ ઉત્પાદક રાજ્ય છે પરંતુ હવામાનમાં થતી વધઘટ ખેડૂતોને ડરાવી રહી છે. ૨૦૨૦-૨૧ની શરૂઆતમાં, ફેબ્રુઆરીમાં સતત ગરમીના કારણે ઘઉંના ઉત્પાદન અને ગુણવત્તા પર અસર પડી હતી. પછી ફેબ્રુઆરીમાં તાપમાન ઘણા દિવસો સુધી સતત ૩૦ ડિગ્રીથી ઉપર રહયું. આખરે, ૨૫ થી ૨૯ ફેબ્રુઆરી સુધી, તાપમાન ૩૩ થી ૩૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસની વચ્ચે રહયું. આના કારણે અનાજ સંકોચાયું અને નાનું થયું અને ઉત્પાદન પણ ઘટયું. આ જ કારણ છે કે ખેડૂતોએ આગામી વર્ષ ૨૦૨૧-૨૨માં ઘઉંનું વાવેતર ઘટાડયું હતું. આના કારણે બે વર્ષ સુધી ઉત્પાદન પર અસર પડી.
ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ મહિનામાં સતત ગરમી અને સરેરાશથી ઓછો વરસાદ ચિંતાનો વિષય છે. ગયા વર્ષે પણ ફેબ્રુઆરી અને માર્ચમાં મહત્તમ તાપમાન ઘણું ઊંચું ગયું હતું. સારી વાત એ હતી કે સતત ઘણા દિવસો સુધી તાપમાન ૩૦ ડિગ્રીથી ઉપર ન ગયું. જો ફેબ્રુઆરીમાં તાપમાન સતત ઘણા દિવસો સુધી ૩૦ ડિગ્રીથી ઉપર રહે તો પાક પર વધુ જોખમ રહે છે.
આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં ડિસેમ્બરમાં મહત્તમ તાપમાન ૨૯.૩૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું છે. છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં ડિસેમ્બરમાં આ સૌથી વધુ તાપમાન છે. તેવી જ રીતે જાન્યુઆરીમાં મહત્તમ તાપમાન ૨૮.૨૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું છે. અગાઉ ૨૦૨૧ માં, મહત્તમ તાપમાન આનાથી વધુ પહોંચી ગયું હતું.
હવામાન વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવેલી આગાહી મુજબ, ફેબ્રુઆરી પણ સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ રહેશે. આની એક ઝલક ૧ ફેબ્રુઆરીએ જ જોવા મળી. લખનૌનું મહત્તમ તાપમાન ૩૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ અને પ્રયાગરાજનું તાપમાન ૩૦.૨૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું. હવામાન વિભાગે આગાહી કરી છે કે આ અઠવાડિયે લખનૌમાં તાપમાન ૩૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી થોડું નીચે રહેશે પરંતુ પ્રયાગરાજમાં તાપમાન આખા અઠવાડિયા દરમિયાન ૩૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર રહેશે. આ ઉપરાંત ઝાંસીમાં પણ અઠવાડિયામાં બે-ત્રણ દિવસ તાપમાન ૩૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર રહેશે.
આ અંગે, ઉત્તર પ્રદેશ. કળષિ સંશોધન પરિષદના વૈજ્ઞાનિક ડૉ. વિનોદ તિવારી કહે છે કે જો તાપમાન લાંબા સમય સુધી ૩૦ ડિગ્રીથી ઉપર રહે તો તેની પાક પર -તિકૂળ અસર પડશે. શિયાળામાં ઘઉંના દાણા ફૂલી જાય છે. અનાજ હજુ પાક્યું નથી. જો તેને સતત ગરમ કરવામાં આવે તો તે સંકોચાઈ શકે છે અને નાનું થઈ શકે છે. જોકે, આ અઠવાડિયે વરસાદની શક્યતા છે. આ એક સકારાત્મક સંકેત છે.
