ભારતીય સંગીતકાર સારંગી વાદક રામ નારાયણનું 96 વર્ષની વયે નિધન થયું છે. બોલિવૂડ ઇન્ડસ્ટ્રીમાંથી સંગીત જગતના વધુ એક સ્ટારનું નિધન થયું તે ખૂબ જ દુઃખદ છે. તેમનું મૃત્યુ ક્યારે અને કયા સમયે થયું તે અંગેની માહિતી બહાર આવી નથી. પણ તેમના જીવન સફર પર પણ એક નજર નાંખવી રહી.
રામ નારાયણનો જન્મ
રામ નારાયણનો જન્મ 25 ડિસેમ્બર 1927ના રોજ ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં ઉદયપુર નજીક આમેર ગામમાં થયો હતો. તેમના પરદાદા બગાજી બિયાવત આમેરના ગાયક હતા. રામ નારાયણ અને તેમના પરદાદા સગદ દાનજી બિયાવત ઉદયપુરના મહારાણાના દરબારમાં ગાતા હતા. તેઓ પંડિત તરીકે જાણીતા હતા.
આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા
રામ નારાયણ એક ભારતીય સંગીતકાર હતા જેમણે ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં સારંગીને એકલ સંગીતના સાધન તરીકે લોકપ્રિય બનાવ્યું અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રથમ સફળ સારંગી વાદક બન્યા. તેમના દાદા હર લાલજી બિયાવત અને પિતા નાથુજી બિયાવત ખેડૂતો અને ગાયકો હતા, નાથુજી નમતું વાદ્ય દિલરૂબા વગાડતા હતા અને નારાયણની માતા સંગીત પ્રેમી હતી.
જીવનની પહેલી સારંગી કેવી રીતે મળી?
સ્વર્ગસ્થ સંગીતકાર રામ નારાયણની પ્રથમ ભાષા રાજસ્થાની હતી અને તેઓ હિન્દી અને પછી અંગ્રેજી શીખ્યા હતા. લગભગ છ વર્ષની ઉંમરે, તેમને પરિવારના ગંગા ગુરુ, વંશાવળીશાસ્ત્રી દ્વારા છોડવામાં આવેલી એક નાની સારંગી પ્રાપ્ત થઈ હતી અને તેમના પિતા દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી આંગળી પકડવાની તકનીક શીખવવામાં આવી હતી. નારાયણના પિતાએ તેને શીખવ્યું, બાદમાં બિયાવતે તેના પુત્રને સારંગી શીખવવા માટે જયપુરના સારંગી ખેલાડી મહેબૂબ ખાનની શોધ કરી.
ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોમાં પણ કામ કર્યું
તેમણે સારંગી વાદકો અને ગાયકો હેઠળ સઘન અભ્યાસ કર્યો અને કિશોરાવસ્થામાં સંગીત શિક્ષક અને સફળ સંગીતકાર તરીકે કામ કર્યું. તેમણે 1944માં ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો, લાહોરમાં ગાયકો માટે સંગીતકાર તરીકે કામ કર્યું. 1947 માં ભારતના ભાગલા પછી તેઓ દિલ્હી ગયા, પરંતુ સંગીતથી આગળ વધવાની ઈચ્છા ધરાવતા અને તેમની સહાયક ભૂમિકાઓથી નિરાશ થઈને, નારાયણ ભારતીય સિનેમામાં કામ કરવા માટે 1949 માં મુંબઈ ગયા.
પદ્મ વિભૂષણથી સન્માનિત
દિવંગત સંગીતકાર 1956માં કોન્સર્ટ સોલો આર્ટિસ્ટ બન્યા હતા અને ત્યારથી તેમણે ભારતમાં ઘણા મોટા સંગીત ફેસ્ટિવલમાં પરફોર્મ કર્યું છે. તેમણે અનેક આલ્બમ્સ રેકોર્ડ કર્યા અને 1964માં તેમના મોટા ભાઈ ચતુર લાલ સાથે અમેરિકા અને યુરોપનો પ્રથમ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસ કર્યો, જેઓ તબલા વાદક હતા અને 1950માં શંકર સાથે પ્રવાસ કર્યો હતો. નારાયણે ભારતીય અને વિદેશી વિદ્યાર્થીઓને પણ શીખવ્યું હતું અને 2000 ના દાયકામાં ભારતની બહાર વારંવાર પ્રદર્શન કર્યું હતું. તેમને 2005માં ભારતના બીજા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન પદ્મ વિભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.
