મુંબઈઃ દુનિયાની મોટી ઝૂપડપટ્ટીઓમાની એક ધારાવીને પુનઃ વિકસીત કરવાના પ્રોજેક્ટની ચર્ચા પૂરા ભારતભરમાં ચાલી રહી છે, ત્યારે સ્થાનિકો દ્વારા આનો વિરોધ અને સ્થાનિક નેતાઓ દ્વારા આના પર રાજકારણ રમાય રહી હોય, હોટલાઈન ન્યુઝ અહીં સ્થાનિકો વચ્ચે જઈ લોકોનો મૂડ જાણવાનો પ્રયત્ન કરવામાં આવ્યો હતો. Dharavi redevelopment issue
ધારાવી એ મુંબઈનો મહત્વનો વિસ્તાર અને એશિયાની સૌથી મોટી ઝૂંપડપટ્ટી છે. તે પશ્ચિમ માહિમ અને પૂર્વ સાયન વચ્ચે છે અને તેનો વિસ્તાર 175 હેક્ટર અથવા 0.67 ચોરસ માઇલ (1.7 ચોરસ કિમી) છે. 1986 માં, વસ્તી અંદાજિત 530,225 હતી, પરંતુ આધુનિક ધારાવીની વસ્તી 600,000 થી 1 મિલિયનથી વધુ લોકોની વચ્ચે છે. ધારાવી પહેલાં વિશ્વની સૌથી મોટી ઝૂંપડપટ્ટી હતી, પરંતુ 2011 સુધીમાં, મુંબઈમાં હવે ધારાવી કરતાં ચાર ઝૂંપડપટ્ટીઓ મોટી છે. ધારાવીની કુલ વર્તમાન વસ્તી અજાણ છે, અને અંદાજો વ્યાપકપણે બદલાય છે. કેટલાક સ્ત્રોતો સૂચવે છે કે વસ્તી 300,000થી 10 લાખ સુધીની હોઈ શકે છે. ધારાવીના 200 હેક્ટર (500 એકર) માં ફેલાયેલા હોવાને કારણે, અહીં પ્રતિ ચોરસ માઈલ અકલ્પનીય 869,565 લોકો છે નો અંદાજ છે. 69%ના સાક્ષરતા દર સાથે, ધારાવી ભારતની સૌથી વધુ સાક્ષર ઝૂંપડપટ્ટી છે.
ભારતમાં મુસ્લિમોની સરેરાશ 13% વસ્તીની સરખામણીએ ધારાવીની લગભગ 30% વસ્તી મુસ્લિમ છે. ખ્રિસ્તી વસ્તી લગભગ 6% હોવાનો અંદાજ છે, જ્યારે બાકીની વસ્તી મુખ્યત્વે હિંદુ છે (63%) ત્યાં છે, કેટલાક બૌદ્ધ અને અન્ય લઘુમતી ધર્મો સાથે. લગભગ 20% હિંદુઓ પ્રાણીઓની ચામડીના ઉત્પાદન, ટેનરી અને ચામડાની વસ્તુઓમાં કામ કરે છે. અન્ય હિંદુઓ માટીકામ, કાપડના સામાનના ઉત્પાદન, છૂટક અને વેપાર, ભઠ્ઠીઓ અને અન્ય જાતિના વ્યવસાયોમાં નિષ્ણાત છે – આ બધું નાના પાયે ઘરગથ્થુ કામગીરીના સ્વરૂપમાં છે. ઝૂંપડપટ્ટીના રહેવાસીઓ સમગ્ર ભારતમાંથી આવે છે, ઘણા જુદા જુદા રાજ્યોના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાંથી આવે છે. બદરી મસ્જિદ ધારાવીની સૌથી જૂની ધાર્મિક રચનાઓમાંની એક છે.
પરંપરાગત માટીકામ અને કાપડ ઉદ્યોગો ઉપરાંત, ધારાવીમાં મુંબઈના અન્ય ભાગોમાંથી રિસાયકલ કરી શકાય તેવા કચરા પર પ્રક્રિયા કરવાનો મોટો ઉદ્યોગ છે. અહીંના મુખ્ય ઉદ્યોગોમાંના એક રિસાયક્લિંગ ઉદ્યોગમાં લગભગ 250,000 લોકો સંકળાયેલા છે. તે વિસ્તારમાં ભારે પ્રદૂષણનો સ્ત્રોત છે. જિલ્લામાં અંદાજિત 5,000 એક રૂમના કારખાનાઓ છે. તે ધારાવીને એક મહત્વપૂર્ણ સ્ટેશન બનાવે છે કામ પર અને ત્યાંથી મુસાફરી કરતા વિસ્તારના લોકો માટે.
ધારાવી એ મુંબઈની બે મુખ્ય ઉપનગરીય રેલ્વે લાઈનો, પશ્ચિમ અને મધ્ય રેલ્વે વચ્ચે આવેલો વિશાળ વિસ્તાર છે. ધારાવીની પશ્ચિમે માહિમ અને બાંદ્રા છે અને ઉત્તરમાં મીઠી નદી આવેલી છે. મીઠી નદી માહિમ ક્રીક થઈને અરબી સમુદ્રમાં મળે છે. એન્ટોપ હિલનો વિસ્તાર પૂર્વમાં સ્થિત છે, જ્યારે માટુંગા નામનો વિસ્તાર દક્ષિણમાં સ્થિત છે. તેના સ્થાન અને નબળી ગટર અને ડ્રેનેજ પ્રણાલીને કારણે, ધારાવી ખાસ કરીને વરસાદની મોસમ દરમિયાન પૂર માટે સંવેદનશીલ છે.
ધારાવીને વિશ્વની સૌથી મોટી ઝૂંપડપટ્ટીઓમાંની એક ગણવામાં આવે છે. આ વિસ્તારની નીચી ઇમારત શૈલી અને સાંકડા રસ્તાનું માળખું ધારાવીને ખૂબ જ ખેંચાણ અને બંધિયાર બનાવે છે. મોટાભાગની ઝૂંપડપટ્ટીની જેમ, તે પણ ગીચ છે. ધારાવીમાં મુંબઈનો અર્બન ફ્લોર સ્પેસ ઈન્ડેક્સ (FSI) 5 થી 15 સુધીનો છે, જે મુંબઈની સરખામણીમાં લગભગ 13.3 છે. સરકારી અધિકારીઓ ધારાવીના ફ્લોર સ્પેસ ઇન્ડેક્સને 4 પર બદલવાની વિચારણા કરી રહ્યા છે. મુંબઈની મોંઘી જીવનશૈલી હોવા છતાં, ધારાવી સસ્તો વિકલ્પ આપે છે, જ્યાં ભાડું દર મહિને રૂ. 1000 સુધી જાય છે.
ધારાવી વિશ્વભરમાં માલની નિકાસ કરે છે. મોટેભાગે આમાં વિવિધ ચામડાની પેદાશો, ઘરેણાં, વિવિધ એક્સેસરીઝ અને કાપડનો સમાવેશ થાય છે. ધારાવીના માલના બજારોમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, યુરોપ અને મધ્ય પૂર્વના સ્ટોર્સનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક ટ્રાવેલ ઓપરેટરો ધારાવી દ્વારા માર્ગદર્શિત પ્રવાસો ઓફર કરે છે, જે ધારાવીનો ઔદ્યોગિક અને રહેણાંક ભાગ દર્શાવે છે અને ધારાવીની સમસ્યાઓ અને પડકારો વિશે સમજાવે છે. આ પ્રવાસો સામાન્ય રીતે ઝૂંપડપટ્ટી અને ખાસ કરીને ધારાવીની ઊંડી સમજ આપે છે.
