ગયા અઠવાડિયે વેનેઝુએલામાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના કહેવાથી જે બન્યું તેનાથી આખી દુનિયા ચોંકી ગઈ. ટ્રમ્પે વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો અને તેમની પત્નીને તેમના બેડરૂમમાંથી બહાર કાઢ્યા. માદુરો અને તેમની પત્ની હાલમાં ન્યૂયોર્કમાં કેદ છે અને તેમની સામે ડ્રગ સંબંધિત કેસ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે.
માદુરો સાથે જોડાયેલી આ ઘટનાથી વેનેઝુએલાના વેપાર ભાગીદાર ચીન ગુસ્સે ભરાયું છે. ચીનના ટોચના રાજદ્વારીએ રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોની ધરપકડ કરીને તેમને સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ન્યૂયોર્ક લાવવાના અમેરિકાના નિર્ણય સામે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે. ચીન વેનેઝુએલામાં મુખ્ય હિસ્સેદાર છે, અને તેની પ્રતિક્રિયાને વાજબી માનવામાં આવે છે.
ચીન સામાન્ય રીતે દખલ ન કરવાની નીતિનું પાલન કરે છે અને યુએન સુરક્ષા પરિષદની મંજૂરી વિના લેવામાં આવેલા લશ્કરી પગલાંની ટીકા કરે છે. અમેરિકાએ મધ્યરાત્રિએ ચીનના “ઓલ-વેધર” વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર ગણાતા દેશના નેતાને તેની પોતાની રાજધાનીમાંથી દૂર કર્યા એ ચીન માટે મોટો ફટકો છે.
“અમેરિકાએ પોતાને વિશ્વનો ન્યાયાધીશ ન માનવું જોઈએ.”
ચીને અમેરિકા પર પોતાને “વિશ્વનો ન્યાયાધીશ” માનવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. ચીને આ કાર્યવાહીની કાયદેસરતા અંગે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પણ અમેરિકા પર નિશાન સાધ્યું છે.
રવિવારે બેઇજિંગમાં તેમના પાકિસ્તાની સમકક્ષ સાથેની મુલાકાત દરમિયાન ચીનના વિદેશ પ્રધાન વાંગ યીએ કહ્યું, “અમે ક્યારેય માનતા નથી કે કોઈ પણ દેશ વિશ્વનો પોલીસમેન બની શકે છે, અને ન તો અમે સ્વીકારીએ છીએ કે કોઈ પણ દેશ પોતાને વિશ્વનો ન્યાયાધીશ જાહેર કરે.”
તેમણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું સીધું નામ લીધા વિના વેનેઝુએલામાં “અચાનક વિકાસ” નો ઉલ્લેખ કર્યો. વાંગ યીએ જણાવ્યું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ તમામ દેશોની સાર્વભૌમત્વ અને સુરક્ષાનું સંપૂર્ણ રક્ષણ થવું જોઈએ.
ગયા શનિવારે, 63 વર્ષીય માદુરોને આંખે પાટા બાંધીને અને હાથકડી લગાવીને ન્યુ યોર્ક લઈ જવામાં આવ્યા હતા. કેદમાંથી તેમના ફોટા બહાર આવ્યા, જેનાથી વિશ્વ ચોંકી ગયું.
માદુરો કોર્ટમાં હાજર થયા, જ્યારે ચીને યુએનમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે અથડામણ કરી.
માદુરોએ સોમવારે ન્યુ યોર્ક કોર્ટમાં ડ્રગ સંબંધિત આરોપોને નકારી કાઢ્યા. થોડા બ્લોક દૂર, કોલંબિયાની વિનંતી પર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદની બેઠક મળી અને તેને ચીન અને રશિયાએ ટેકો આપ્યો. આ બેઠકમાં યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના માદુરોની ધરપકડ કરવાના નિર્ણયની ચર્ચા થઈ. યુએન સેક્રેટરી-જનરલ એન્ટોનિયો ગુટેરેસે ચેતવણી આપી છે કે આ પગલું “ખતરનાક મિસાલ” સ્થાપિત કરી શકે છે.
આ બેઠકને સંબોધતા, સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ચીનના કાયમી મિશનના ચાર્જ ડી’અફેર્સ સન લીએ આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું અને અમેરિકાના પગલાંની નિંદા કરી. અમેરિકા પર નિશાન સાધતા તેમણે કહ્યું, “ઇતિહાસના પાઠ એક કડક ચેતવણી તરીકે કામ કરે છે. લશ્કરી શક્તિ સમસ્યાઓનો ઉકેલ નથી, અને બળનો આડેધડ ઉપયોગ ફક્ત મોટા સંકટ તરફ દોરી જશે.”
ચીન અમેરિકા સામે વાતાવરણ બનાવવાનું કામ કરી શકે છે
રોઇટર્સના જણાવ્યા અનુસાર, વિશ્લેષકો માને છે કે વિશ્વની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા અને વૈશ્વિક વેપાર ભાગીદાર તરીકે, ચીન અમેરિકાના પગલાં સામે વિશ્વભરના દેશોને એક કરી શકે છે.
ચાઇના-ગ્લોબલ સાઉથ પ્રોજેક્ટના સહ-સ્થાપક એરિક ઓલેન્ડરના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે ચીન આ સમયે વેનેઝુએલાને વધુ નક્કર સહાય પૂરી પાડી શકતું નથી, ત્યારે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને વિકાસશીલ દેશોમાં અમેરિકા વિરોધી વાતાવરણ બનાવવામાં તેની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
વેનેઝુએલા પછી, ટ્રમ્પ હવે કોલંબિયા અને મેક્સિકો સામે લશ્કરી કાર્યવાહીની ધમકી આપી રહ્યા છે, જેના કારણે લેટિન અમેરિકન દેશોમાં ચિંતા વધી ગઈ છે. આ એ જ દેશો છે જે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગના વૈશ્વિક સુરક્ષા પહેલનો ભાગ છે.
સોમવારે, શી જિનપિંગે બધા દેશોને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સિદ્ધાંતોનું પાલન કરવા વિનંતી કરી. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું નામ લીધા વિના, તેમણે કહ્યું કે વિશ્વની મુખ્ય શક્તિઓએ એક ઉદાહરણ બેસાડવું જોઈએ.
ચીન-વેનેઝુએલા સંબંધો ક્યારે મજબૂત થયા?
૧૯૭૪માં વેનેઝુએલાએ ચીનને માન્યતા આપી હતી અને ૧૯૯૮માં સત્તા પર આવેલા હ્યુગો ચાવેઝના કાર્યકાળ દરમિયાન આ સંબંધ વધુ મજબૂત બન્યો હતો. ૨૦૧૩માં માદુરો ચાવેઝના સ્થાને રાષ્ટ્રપતિ બન્યા પછી પણ આ નિકટતા ચાલુ રહી.
ચીને વેનેઝુએલાની તેલ રિફાઇનરીઓ અને માળખાગત સુવિધાઓમાં ભારે રોકાણ કર્યું હતું, ખાસ કરીને ૨૦૧૭ પછી અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો દ્વારા પ્રતિબંધો કડક કર્યા પછી. ચીની કસ્ટમ ડેટા અનુસાર, ૨૦૨૪માં ચીને વેનેઝુએલાથી આશરે ૧.૬ અબજ ડોલરની આયાત કરી હતી, જેમાં તેલનો હિસ્સો લગભગ અડધો હતો.
ચીની સરકારી અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે માદુરોની ધરપકડ ચીન માટે મોટો ફટકો હતો. માદુરોની ધરપકડ પહેલાં, કિયુ ઝિયાઓકીના નેતૃત્વમાં એક ચીની પ્રતિનિધિમંડળે તેમની સાથે મુલાકાત કરી હતી. આ મુલાકાત પછી માદુરોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, જેનો ઉલ્લેખ કરતા ચીની અધિકારીએ કહ્યું હતું કે, “અમે વેનેઝુએલા માટે એક વિશ્વસનીય મિત્રની છબી રજૂ કરવા માંગતા હતા.”
