ગુરુવારે સંસદે ઓનલાઈન ગેમિંગ પ્રમોશન એન્ડ રેગ્યુલેશન બિલ, 2025 પસાર કર્યું. રાજ્યસભાએ હોબાળા વચ્ચે ચર્ચા વિના તેને મંજૂરી આપી. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ દ્વારા રજૂ કરાયેલ આ બિલનો હેતુ ઇ-સ્પોર્ટ્સ અને ઓનલાઈન સોશિયલ ગેમિંગ સિવાય તમામ પ્રકારની ઓનલાઈન મની ગેમ્સ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો છે. વિપક્ષી સભ્યો દ્વારા રજૂ કરાયેલા સુધારાઓને નકારી કાઢ્યા બાદ ઉપલા ગૃહે તેને મંજૂરી આપી.
આ બિલ બુધવારે લોકસભા અને ગુરુવારે રાજ્યસભામાં પસાર થયું હતું. તે ઓનલાઈન મની ગેમ્સ સંબંધિત જાહેરાતો પર પ્રતિબંધ મૂકવાની પણ જોગવાઈ કરે છે અને બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓને આવી કોઈપણ ગેમ્સ માટે ભંડોળની સુવિધા આપવા અથવા ટ્રાન્સફર કરવાથી પ્રતિબંધિત કરે છે. ઓનલાઈન મની ગેમ્સમાં પૈસા જમા કરીને નાણાકીય અને અન્ય ઈનામો જીતવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.
ઓનલાઈન ગેમ્સને કારણે લોકોને કેટલું નુકસાન થઈ રહ્યું છે?
એક સત્તાવાર સૂત્રના જણાવ્યા અનુસાર, સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલમાં પૈસાનો ઉપયોગ કરીને રમાતી ઓનલાઈન ગેમ્સ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરવામાં આવી છે. બાળકો અને યુવાનો આ ગેમ્સના વ્યસની બની જાય છે. આ ઉપરાંત, તેઓ આર્થિક નુકસાન પણ ભોગવે છે અને તેના કારણે આત્મહત્યા પણ થાય છે. સરકારનો અંદાજ છે કે ઓનલાઈન રિયલ મની ગેમિંગમાં દર વર્ષે લગભગ 45 કરોડ લોકો લગભગ 20,000 કરોડ રૂપિયા ગુમાવે છે. સૂત્રના જણાવ્યા અનુસાર, સરકારે સમજ્યું છે કે ઓનલાઈન રિયલ મની ગેમિંગ સમાજ માટે એક મોટી સમસ્યા છે અને તેથી કેન્દ્રએ લોકોના કલ્યાણ માટે મહેસૂલ નુકસાનનું જોખમ લેવાનું પણ નક્કી કર્યું છે. સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે, “એક અંદાજ મુજબ દર વર્ષે 45 કરોડ લોકો તેમના પૈસા ગુમાવે છે. તેમને આનાથી કુલ લગભગ 20,000 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થવાનો અંદાજ છે.”
શું ઓનલાઈન ગેમિંગ પરના બિલમાં ગુનેગારો માટે સજાની જોગવાઈઓ છે?
ડ્રાફ્ટ મુજબ, કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરીને ઓનલાઈન મની ગેમિંગ સેવાઓ પૂરી પાડતી કોઈપણ વ્યક્તિને ત્રણ વર્ષ સુધીની જેલ અથવા ₹1 કરોડ સુધીનો દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે. આવી સેવાઓની જાહેરાત કરનારાઓને બે વર્ષ સુધીની જેલ અને/અથવા ₹50 લાખ સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. રિયલ મની ગેમ્સ માટે વ્યવહારોની સુવિધા આપતી બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પણ ત્રણ વર્ષ સુધીની જેલ અથવા ₹1 કરોડ સુધીના દંડ સહિત દંડ માટે જવાબદાર રહેશે. વારંવાર ગુનેગારો માટે કડક સજાની જોગવાઈ છે. આમાં ત્રણથી પાંચ વર્ષની જેલ અને ઉચ્ચ દંડનો સમાવેશ થાય છે. જો કે, આ બિલ ઓનલાઈન મની ગેમ રમનારાઓને ગુનેગાર માનતું નથી, પરંતુ તેમને પીડિત માને છે.
રમત પૈસાની રમત છે કે નહીં તે કેવી રીતે નક્કી કરવું?
પ્રસ્તાવિત કાયદામાં એક વૈધાનિક નિયમનકારી સત્તાની સ્થાપના કરવાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે. આ સત્તા પાસે કોઈ રમત ઓનલાઈન મની ગેમ તરીકે લાયક છે કે નહીં તે નક્કી કરવાની સત્તા હશે. બધા પ્લેટફોર્મ્સે નોંધણી કરાવવી પડશે અને સત્તા દ્વારા નિર્ધારિત નિયમોનું પાલન કરવું પડશે.
