અદાણી ગ્રુપને પડકાર ફેંકનાર ફોરેન્સિક નાણાકીય કંપની હિન્ડેનબર્ગ રિસર્ચના તથાકથિત આરોપો અંગે સનસનીખેજ ખુલાસાઓ બહાર આવ્યા છે. અદાણી ગ્રુપ વિરુદ્ધના તેના નિંદાત્મક અહેવાલનો જવાબ ‘ઓપરેશન ઝેપ્પેલીન’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેનું નામ પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાસૂસી અને બોમ્બમારા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા જર્મન ડિરિજિબલ એરશીપ્સ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું.
જાન્યુઆરી ૨૦૨૩માં, હિન્ડેનબર્ગે એક ઘૃણાસ્પદ અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો હતો જેમાં ભારતના સૌથી મોટા ગ્રુપ પૈકીના એક ધનિક વ્યક્તિના નેતૃત્વ હેઠળ અદાણી ગ્રુપને “કોર્પોરેટ ઇતિહાસમાં સૌથી મોટું કૌભાંડ” ગણાવ્યું હતું. જેના પરિણામે તેના શેરના ભાવમાં ઘટાડો થયો, બજાર મૂલ્યમાં $૧૫૦ બિલિયનથી વધુનો સૌથી નીચો સ્તર ધોવાઈ ગયો, અને ગ્રુપની સૌથી મોટી પબ્લીક ઓફર્સ અચાનક રદ્દ કરવામાં આવી હતી.
એક ક્ષણ માટે, એવું લાગતું હતું કે ગૌતમ અદાણીનું સામ્રાજ્ય ખતમ થવાના આરે છે. પરંતુ તથાકથિત આરોપોની છાપ લાંબો સમય ટકી ન હતી. અદાણી જૂથે ઝડપથી પુનરાગમન કર્યું, પરિણામનો સામનો કરવા અને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે જનસંપર્ક કાનૂની સહાય અને વ્યૂહાત્મક યુક્તિઓનો ઉપયોગ કર્યો.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ. અદાણી જૂથના પુનરાગમનને એક ગુપ્ત કામગીરી દ્વારા મજબૂત બનાવવામાં આવ્યું હતું, જેમાં ઇઝરાયલી ગુપ્તચર એજન્સીની મદદ સામેલ હોવાનું માનવામાં આવે છે. હિન્ડેનબર્ગ રિપોર્ટમાં અદાણી ગ્રુપ પર સ્ટોક મેનીપ્યુલેશન અને એકાઉન્ટિંગ છેતરપિંડીનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો, તે ગૌતમ અદાણી હાઇફા બંદર હસ્તગત કરવા માટે $1.2 બિલિયનના સોદાને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે ઇઝરાયલમાં હતા તેના એક અઠવાડિયા પહેલા જ પડતું મૂકવામાં આવ્યું હતું.
2020 ના દાયકામાં ઇઝરાયલનું સૌથી મોટું અને સૌથી મહત્વાકાંક્ષી હાઇફા પોર્ટનું ખાનગી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નાણાકીય ઉપક્રમ હતું. તેમાં 18 આંતરરાષ્ટ્રીય બિડરોએ રસ દર્શાવ્યો હતો, પરંતુ ફક્ત પાંચને અંતિમ દરખાસ્તો સબમિટ કરવા માટે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. ઇઝરાયલની કડક સુરક્ષા ચકાસણી પસાર કર્યા બાદ વિજેતા બિડ – કેમિકલ્સ લિમિટેડ માટે ગેડોટ માસોફિમ અને અદાણી પોર્ટ્સ અને સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન લિમિટેડ વચ્ચેના સંયુક્ત સાહસમાંથી આવી હતી, જેમાં ભારતીય કંપનીનો બહુમતી હિસ્સો હતો.
બિડ, મૂલ્યાંકન અને મંજૂરીઓમાં 18 લાંબા મહિના લાગ્યા હતા – અને 31 જાન્યુઆરી, 2023 ના રોજ ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ હસ્તાક્ષર સમયે હાજર હતા. હિન્ડેનબર્ગ રિપોર્ટ વૈશ્વિક હેડલાઇન્સમાં ચર્ચાના ચગડોળે હતો, ત્યારે હાઇફા પોર્ટના એક સાધારણ રૂમમાં એક ખાનગી વાતચીત થઈ. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર ટોચના એક ઇઝરાયલી નેતાએ અદાણીને આ આરોપો વિશે પૂછપરછ કરી હતી, જેના જવાબમાં તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે તમામ આરોપો “સંપૂર્ણપણે જૂઠાણા” છે.
બંદરના આઉટગોઇંગ ચેરમેન અને ભૂતપૂર્વ ઉચ્ચ કક્ષાના મોસાદ અધિકારી એશેલ આર્મોની એક્સચેન્જ દરમિયાન હાજર હોવાનું માનવામાં આવે છે. કેટલાક લોકોએ હિન્ડેનબર્ગ રિપોર્ટને હાઇફા બંદર સોદાને નબળો પાડવાના ઇરાદાપૂર્વકના પ્રયાસ માન્યો હતો. જેને તેલ અવીવ ભારત-મધ્ય પૂર્વ-યુરોપ આર્થિક કોરિડોર માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનતો હતો, જે આ ક્ષેત્રમાં વધતા જતા ચીની પ્રભાવનો પ્રતિકાર હતો.
સ્વદેશ પરત ફરતા અદાણીએ પૂર્વ ચુકવણી અને ઉધારની ચુકવણી દ્વારા દેવાને ઘટાડીને, સ્થાપકના ગીરવે મૂકેલા શેરમાં ઘટાડો કરીને, પ્રમોટર અને માર્કી રોકાણકાર ઇક્વિટી બંને લાવીને અને જૂથના મુખ્ય વ્યવસાયો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.
તેવામાં હિન્ડેનબર્ગ રિસર્ચની આંતરિક કામગીરીને ઉજાગર કરવા અને તેને ટેકો આપનારાઓને ખુલ્લા પાડવા માટે એક ગુપ્ત તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી. હિન્ડનબર્ગ રિસર્ચના ન્યૂયોર્ક કાર્યાલયો અને તેના સ્થાપક અને ચાર્ટર્ડ ફાઇનાન્શિયલ એનાલિસ્ટ નાથન ‘નેટ’ એન્ડરસન પર નજર રાખવામાં આવી હતી. ભૂતપૂર્વ ગુપ્તચર અધિકારીઓ, વકીલો, પત્રકારો, હેજ ફંડ્સ અને રાજકીય લોકોનુ જટિલ નેટવર્ક પર વાંધાજનક લાગ્યુ હતું. કેટલાક કથિત રીતે ચીની હિતો સાથે જોડાયેલા હતા, તો કેટલાક વોશિંગ્ટન પાવર બ્રોકર્સ સાથે જોડાયેલા હતા.
જાસૂસોએ શિકાગોની બહાર ઇલિનોઇસના નાના શહેર ઓકબ્રુક ટેરેસના ઉપનગરીય વિસ્તારમાં પણ ઘૂસણખોરી કરી હતી, જેના કારણે ખાનગી માલિકીની વૈકલ્પિક સંપત્તિ વ્યવસ્થાપન કંપનીઓ અને ભારત, યુએસ, યુરોપ, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા સ્થિત કાર્યકરો વચ્ચેના એન્ક્રિપ્ટેડ સંદેશાવ્યવહારનો પર્દાફાશ થયો હતો.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે જાન્યુઆરી 2024 માં સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડની તેમની ખાનગી મુલાકાત દરમિયાન અદાણીને ગુપ્ત કામગીરી વિશે માહિતી આપવામાં આવી હતી. જો કે અદાણીએ ત્યારે સજ્જડ સાથે પ્રતિક્રિયા ન આપતા વ્યૂહરચના સાથે પ્રતિક્રિયા આપી હતી. યુએસમાં દેખરેખ દરમિયાન વકીલો અને ગુપ્તચર સલાહકારોની એક ટીમને એકઠી કરવામાં આવી હતી.
અમદાવાદમાં તેમણે સાયબર નિષ્ણાતો અને વિશ્લેષકો સાથે એક હાઇ-ટેક કંટ્રોલ રૂમ સ્થાપ્યો હતો. તેમની કાનૂની ટીમો આંતરરાષ્ટ્રીય રાજધાનીઓમાં કામ કરતી હતી. ઓક્ટોબર 2024 સુધીમાં અદાણી વિરુદ્ધ સહયોગી નેટવર્ક પર ઝેપ્પેલીન ડોઝિયર 353 પાના સુધી વધી ગયું હતું. વર્ષાતે લીક થયેલા દસ્તાવેજોમાં કથિત રીતે યુએસ એજન્સીઓ અને મીડિયા પ્લેટફોર્મ વચ્ચેના સંબંધો દર્શાવવામાં આવ્યા હતા જે અદાણી વિરોધી વાર્તાઓને આગળ ધપાવી રહ્યા હતા.
નવેમ્બર-2024ના અંતમાં યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટિસ અને સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ કમિશને ગૌતમ અદાણી અને મુખ્ય અધિકારીઓ પર ભારતમાં નવીનીકરણીય વીજ પુરવઠા કરાર મેળવવા માટે કથિત લાંચ યોજનાનો ભાગ હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. જોકે, અદાણી જૂથે તમામ આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા.
અદાણી જૂથે હિન્ડનબર્ગ રિસર્ચ અને નાથન એન્ડરસન સામે ન્યૂ યોર્કના દક્ષિણ જિલ્લામાં કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરવાની તૈયારી કરી હતી. સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે અદાણીના કાનૂની મધ્યસ્થી અને હિન્ડનબર્ગ અધિકારીઓ વચ્ચે બેઠકનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો પરંતુ તે સ્પષ્ટ નહોતું કે મેનહટનમાં 295 ફિફ્થ એવન્યુ ખાતે ટેક્સટાઇલ બિલ્ડિંગમાં બેઠક થઈ હતી કે નહીં.
૧૫ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૫ ના રોજ, અદાણી ગ્રુપ પરના તેના અહેવાલની બીજી વર્ષગાંઠના એક અઠવાડિયા પહેલા, હિન્ડેનબર્ગ રિસર્ચે ઔપચારિક રીતે કામગીરી બંધ કરવાની જાહેરાત કરી. ઓપરેશન ઝેપ્પેલીનનું સમગ્ર ક્ષેત્ર – આધુનિક સમયનું પ્રતિ-આક્રમણ જેમાં વ્યવસાય, રાજદ્વારી અને સાયબર વ્યૂહરચનાનો સમાવેશ થાય છે – કદાચ ક્યારેય જાણી શકાય નહીં, પરંતુ તે ચોક્કસપણે કોર્પોરેટ જગતમાં સૌથી હિંમતવાન પુનરાગમન વ્યૂહરચના માનવામાં આવશે.
