નવી દિલ્હી: ભારતીય સેના પ્રમુખ જનરલ ઉપેન્દ્ર દ્વિવેદીએ આજે નવી દિલ્હીના રાયસીના હિલ ખાતેના તેમના કાર્યાલયમાંથી ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં પાકિસ્તાનના ભારત સમક્ષ શરણાગતિના પ્રતિષ્ઠિત ચિત્રને દૂર કરવા અંગે વાત કરી હતી. તાજેતરમાં ‘કરમ ક્ષેત્ર’ નામનું નવું ચિત્ર લગાવવામાં આવ્યું હતું. આ પગલાથી સેનાના ભૂતપૂર્વ સૈનિકોમાં ખૂબ જ નારાજગી ફેલાઈ હતી, જેમણે આ નિર્ણયની ટીકા કરી હતી.
પાકિસ્તાનના શરણાગતિના પ્રતિષ્ઠિત ચિત્રને તેમના કાર્યાલયમાં આર્મી ચીફના લાઉન્જની દિવાલ પર લગાવવામાં આવ્યું હતું. ડિસેમ્બરમાં તેને જાળવણી માટે દૂર કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ બાદમાં તેને આર્મી ચીફના કાર્યાલયમાં પાછું લાવવાને બદલે માણેકશો કન્વેન્શન સેન્ટરમાં મોકલી દેવામાં આવ્યું હતું. તેની જગ્યાએ એક નવી કલાકૃતિ સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.
આ પગલાનો બચાવ કરતા, આર્મી ચીફ જનરલ ઉપેન્દ્ર દ્વિવેદીએ કહ્યું, “જો તમે ભારતનો સુવર્ણ ઇતિહાસ જુઓ – તો તેમાં ત્રણ પ્રકરણો છે. તેમાં બ્રિટીશ યુગ, મુઘલ યુગ અને તે પહેલાનો યુગ છે. જો આપણે તેને અને આર્મીના દ્રષ્ટિકોણને જોડવા માંગીએ છીએ, તો પ્રતીકવાદ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.” પેઢીગત પરિવર્તન સૂચવતા, આર્મી ચીફે કહ્યું કે નવી પેઇન્ટિંગ 28 મદ્રાસ રેજિમેન્ટના લેફ્ટનન્ટ કર્નલ થોમસ જેકબ દ્વારા બનાવવામાં આવી છે, “જે ફોર્સમાં યુવા પેઢીનો છે”.
ભારતીય સેનાએ કહ્યું છે કે નવી પેઇન્ટિંગ, “કરમ ક્ષેત્ર” નો અર્થ “કાર્યોનું ક્ષેત્ર” થાય છે. “તે સેનાને ધર્મના રક્ષક તરીકે દર્શાવે છે જે રાષ્ટ્રના મૂલ્યોનું રક્ષણ કરે છે અને ટેકનોલોજીની રીતે અદ્યતન સંકલિત દળમાં તેના વિકાસને પ્રતિબિંબિત કરે છે,” તેઓ સમજાવે છે. આ ચિત્રમાં લદ્દાખમાં પેંગોંગ તળાવની આસપાસ બરફથી ઢંકાયેલા પર્વતો, ભગવાન કૃષ્ણનો રથ અને હિન્દુ રાજકારણી અને દાર્શનિક ચાણક્ય દર્શાવવામાં આવ્યા છે – જે બધા વ્યૂહાત્મક શાણપણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
સેના વડાએ સૂચવ્યું કે નવી પેઇન્ટિંગ વર્તમાન વાસ્તવિકતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવી છે કારણ કે તેમણે ઉત્તરીય મોરચાથી આવતા પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને સૈનિકોના પુનઃસંતુલન વિશે ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
નવી પેઇન્ટિંગ પરની ટીકાને સંબોધતા, આર્મી ચીફ જનરલ દ્વિવેદીએ કહ્યું, “એવું પણ કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે પેંગોંગ ત્સોના કિનારે મધ્યમાં એક અર્ધ વસ્ત્રો પહેરેલો બ્રાહ્મણ ઉભો છે. જો ભારતીયો ચાણક્યને જાણતા નથી, તો તેઓએ તેમના સભ્યતા અભિગમનો ઉલ્લેખ કરવાની જરૂર છે.”
સેના વડાએ વધુમાં કહ્યું કે “જો મારે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યને જોડવું હોય, તો નવી પેઇન્ટિંગ તેનું પ્રતીક છે.”
